Pas op voor perfectionisme

© thinkstock.

Wat we doen zo goed mogelijk doen, en als het even kan zo perfect mogelijk: we proberen het allemaal. Al kan je beter niet te ver gaan in dat perfectionisme!

De perfectie nastreven in wat je doet, op zich is daar niets mis mee. Want het helpt je om jezelf te stimuleren, je grenzen te verleggen en je eigen prestaties te overtreffen. Maar helaas betekent het persoonlijkheidskenmerk niet alleen goed nieuws. Perfectionisme kan namelijk ook in de tegenovergestelde richting doorslaan: de lat voor jezelf zo hoog leggen dat ze nauwelijks te bereiken is en je ook bang wordt om te falen. Perfectionisme en faalangst hangen namelijk als twee Siamese tweelingbroertjes samen, legt psychologe Nadia Merckx uit: ‘Een onderliggend probleem bij veel perfectionisten is de angst om afgewezen te worden. Hun basisgedachte is: ik moet perfect zijn, want anders word ik niet aanvaard. En dus eisen ze het onmogelijke van zichzelf.’

Van alle tijden
Dat we ervan houden om alles zo goed mogelijk te doen, hoeft zeker in deze tijden niet te verbazen. Op de sociale media worden we tegenwoordig met zo veel perfecte plaatjes geconfronteerd, dat het wel heel moeilijk wordt om je er niet door te laten besmetten en zelf ook niet dat tandje bij te steken. Toch is perfectionisme iets van alle tijden volgens psychologe Nadia Merckx. ‘Ik denk niet dat we door de sociale media perfectionistischer geworden zijn dan vroeger, maar de terreinen waarop we perfect willen zijn, zijn wel ruimer geworden. Vroeger spitste het zich vooral toe op het ideaal van het christelijke gezin. Zaken zoals relatieproblemen en echtscheidingen waren toen absoluut not done en huismoeders wijdden zich toen helemaal aan het perfecte gezinsplaatje. Kinderen die met een vlek op hun trui de deur uit gingen, dat kon niet, want dan faalde je als moeder. Perfectionisme is er dus altijd geweest, al zijn de accenten wel verlegd.’

Kinderjaren
Zoals al werd aangehaald: een beetje streven naar perfectie is lang niet slecht, en net dat maakt het soms moeilijk om maat te houden. Maar waarom de ene weet dat hij hoog genoeg mikt en de andere toch steeds hoger blijft mikken, heeft volgens Nadia Merckx toch vooral met onze kindertijd te maken: ‘Er zijn een aantal aanloopscenario’s die je vaak ziet terugkomen bij perfectionisten:

– Mensen die hele strenge ouders hadden. Als je ouders zelf de lat heel hoog legden en altijd het onderste uit de kan wilden halen voor hun kinderen, zal je die patronen later vaak overnemen en kopiëren in je eigen leven.

– Mensen die ouders hadden die heel overbeschermend waren. Als je ouders je als kind alles uit handen namen, kan je de indruk gekregen hebben dat de wereld een onveilige plek is waarin vanalles kan mislopen. Vanuit die angstgevoelens zal je je op latere leeftijd op alles willen voorbereiden om zo risico’s al op voorhand te kunnen uitsluiten en alles zo veel mogelijk onder controle te houden.

– Mensen die al op jonge leeftijd veel verantwoordelijkheden moesten dragen, omdat bijvoorbeeld een ouder ziek was en ze voor broers en zussen moesten zorgen. In zo’n situatie moet je al op jonge leeftijd dingen doen waar je eigenlijk nog niet klaar voor bent. Angst om te falen wordt dan vaak gecompenseerd door naar perfectie te streven.’

De conclusies die je trekt uit de omgeving waarin je opgroeit, uit wat je daar ziet en meemaakt, ga je bovendien als universeel beschouwen: je denkt dat iedereen zo denkt. Daardoor zullen perfectionisten zelf ook zelden beseffen dat ze misschien veel verder gaan dan de doorsneemensen.

Steeds hogere lat
Het is dus belangrijk om je ervan bewust te worden of jij al dan niet (te) perfectionistisch in het leven staat. Vraag jezelf eens af of jij ook tevreden kan zijn met middelmatige prestaties, of dat je de neiging hebt om altijd en overal de lat toch weer dat tikje hoger te leggen voor jezelf. Nadia Merckx: ‘Dat is vaak een probleem bij perfectionisten. Ze gaan al wat ze tot een goed einde gebracht hebben als vanzelfsprekend beschouwen, schatten het niet naar waarde. Dat zie je vaak al in kleine dingen. Iemand die vijf kilometer wil kunnen joggen, stelt zich bijvoorbeeld oorspronkelijk als doel om dat te kunnen binnen het halfuur. Zodra die persoon dan drie kilometer kan joggen wordt er al geschoven met dat doel: dan moet het ineens binnen de 25 minuten kunnen. Als die persoon dan uiteindelijk toch na een halfuur de finish haalt, is dat niet goed meer. Door constant met die spreekwoordelijke lat te schuiven, gunnen perfectionisten zichzelf geen succes en zal het nooit genoeg zijn.’ En dat kan grote gevolgen hebben. Perfectionisten zijn er bijvoorbeeld meester in om zichzelf uit te putten, wat bijvoorbeeld op termijn kan leiden tot een burn-out. Ze zullen ook zelden echt gelukkig zijn, omdat ze simpelweg niet in staat zijn om geluk als voltooid te zien. Er zal altijd wel iets te vinden zijn dat toch nog niet in orde is. Dat kan ervoor zorgen dat de frustratie ontzettend groot wordt. Die frustratie kan er op haar beurt dan weer voor zorgen dat ze vermijdingsgedrag gaan vertonen: als ze iets niet perfect kunnen doen, doen ze het maar niet. Nadia Merckx: ‘Het zorgt ervoor dat ze in een soort van twijfelfase blijven hangen. Ze schatten de gevolgen van mogelijk niet de perfectie behalen catastrofaal in. Daarom proberen ze zich zo goed mogelijk voor te bereiden op een opdracht, maar daardoor slagen ze er vaak niet in om cruciale knopen door te hakken.’

Afstandelijk
Ook op het vlak van relaties kan perfectionisme voor heel wat problemen zorgen. Nadia Merckx: ‘Perfectionisten gaan vaak van zichzelf denken dat ze geen goede partner of vriend zullen zijn, dat er vanalles op hen aan te merken is, waardoor ze zich ook minder gaan openstellen voor anderen. Ze gaan er al op voorhand vanuit dat ze afgewezen zullen worden en stellen zich daarom wat afstandelijker op.’ Bovendien vinden anderen het niet altijd leuk om met perfectionisten om te gaan, omdat ze daar zelf onzeker van worden. Want als die persoon zo veel eist van zichzelf, wat zal die dan van hen verwachten? ‘Al is dat zeker niet noodzakelijk het geval’, vult de psychologe aan. ‘Iemand die zelf heel perfectionistisch is, eist dat niet noodzakelijk van z’n omgeving. Als het om de prestaties van anderen gaat, zijn ze vaak heel rationeel en kunnen ze wel zien dat een keertje falen lang niet zo erg is.’

Zware crisis
Faalt een perfectionist – in zijn ogen althans – zelf, dan heeft dat weliswaar wel grote gevolgen: hij ziet dat als een gigantische opdoffer. Psychologe Merckx: ‘Een perfectionist kan dan vaak niet meer objectief vaststellen wat er gebeurt. Naar zijn gevoel gebeuren er dan hele erge dingen en wordt hij erg afgewezen, terwijl dat eigenlijk niet het geval is. Je zal hem ook heel moeilijk van dat idee kunnen afbrengen. Je kan dan bijvoorbeeld wel honderd keer zeggen dat het helemaal niet erg is, maar dat wordt dan vaak geïnterpreteerd als: ik word getroost omdat die persoon me een sukkel vindt.’ Falen kan zo bij een perfectionist tot een zware crisis leiden, met vaak eerder depressieve klachten tot gevolg. Hij gaat zich terugtrekken, zodat hij zeker niets meer fout kan doen. Maar door in je zetel te blijven zitten krijg je weinig positieve stimulansen meer, waardoor je je alleen maar slechter begint te voelen. Je komt kortom makkelijk in een negatieve spiraal terecht. Bovendien gebeurt het dat mensen zo heel wat van hun talenten en competenties verloren laten gaan. Het is dus belangrijk om je perfectionisme tot gezonde proporties in te dijken!

Bewuste blunders
Een goede truc daarvoor is bewust fouten gaan opzoeken door je ook geregeld te bewegen op een terrein waarvan je weet dat je er eigenlijk niet zo goed in bent en daar bewust ook blunders te begaan en te zien wat er gebeurt. Door het toch maar eens te proberen, kan je leren omgaan met onderuitgaan en falen, en kan je merken dat het helemaal geen drama hoeft te zijn als je ergens niet in uitblinkt. Nadia Merckx: ‘Je moet vooral gaan beseffen dat streven naar perfectie enkel kan als je die perfectie op zich kan relativeren. Je moet leren inzien dat het een toestand is die je eigenlijk nooit kan bereiken, dat het goed is om in de buurt ervan te proberen te komen, maar dat de wereld niet vergaat als het niet lukt en je geluk ook niet staat of valt met die ene prestatie.’

Zit het perfectionisme bij jou echt diepgeworteld, dan zal je ook de bron ervan moeten trachten te achterhalen om het te kunnen aanpakken. Nadia Merckx: ‘Probeer te weten te komen hoe het perfectionisme bij jou ontstaan is, tot welke categorie jij behoort. Vraag jezelf af of de conclusie ‘Ik moet alles perfect doen, want anders word ik afgewezen’ nog altijd geldt vandaag. Het kan namelijk zijn dat dat vroeger wel het geval was, maar dat de conclusie die je als kind getrokken hebt intussen allang niet meer van toepassing is.’ Dat patroon doorbreken zal weliswaar niet eenvoudig zijn, en vaak zal je er de hulp van een psycholoog of therapeut bij nodig hebben. Besef ook dat zelfs als je erin slaagt dat patroon te doorbreken, het niet eenvoudig zal zijn om dat evenwicht te bewaren. Perfectionisme zal altijd een werkpunt blijven, maar je kan het wel binnen gezonde perken leren houden.

Beter voorkomen dan genezen
Extreem perfectionisme ontstaat meestal in de kindertijd. Als ouder kan je dus beter zo vroeg mogelijk ingrijpen. Hou deze alarmsignalen in de gaten:

– Als je kind uitblinkt in een sporttak, dan mag je het daarin zeker steunen en toejuichen voor al het succes dat het heeft. Maar het is goed om het dan te stimuleren om ook actief te zijn in een tak waarvan je weet dat het er minder sterk in is. Zo leert je kind dat wanneer het bijvoorbeeld op de tekenschool gewoon middelmatige werkjes aflevert, dat niet rampzalig is. Dat het misschien af en toe zal falen, maar dat dat niet erg is.

– Ga ook na hoe je kind met succes omgaat. Kan het genieten van succes, of denkt het heel zwart-wit: het is erop of eronder, en als het eronder is dan zal ik daar nooit meer bovenop komen, of dan zal ik geen vrienden meer hebben. Is dat de teneur, dan gaat het de foute kant op.

– Je reactie op de schoolresultaten kan een grote invloed hebben op je kind. In de plaats van te beginnen te bulderen bij een slechte toets, is het verstandiger om rustig samen met je kind na te gaan wat er fout gelopen is, waar het problemen mee heeft. Door oplossingsgericht te denken zet je de toon dat het niet erg is als je een keertje faalt, maar dat je dan gewoon moet nadenken over hoe je dat de volgende keer misschien kan voorkomen.

– Besef dat je als ouder je perfectionisme op je kind kan overdragen. Merk je dat je schroom voelt om over de schoolresultaten van je kind te praten, omdat je je daar zelf op beoordeeld voelt? Ben je elke dag urenlang met het huiswerk van je kind bezig en eindigt dat steevast in ruzie of tranen? Kan je jezelf niet concentreren omdat je kind een examen heeft? Dan zijn dat alarmsignalen dat je je eigen perfectionisme mogelijk op je kind aan het overdragen bent. Dan is het belangrijk om je kind wat losser te laten en het ook de kans te geven om eens te falen.

Hulp nodig?
Wil jij je perfectionisme doorbreken? Dan kan de OCP-methode of ‘Ontwikkelingsgericht Coachen van Perfectionisme’ je mogelijk helpen. Dat geeft je inzicht in de patronen van perfectionisme en helpt die doorbreken, zodat je op een vrijere, gelukkigere manier in het leven kan staan. Een lijst van perfectionismecoaches kan je terugvinden op www.bevrijdjezelf.be.

BRON: http://www.goedgevoel.be/gg/nl/11/Psychologie/article/detail/2192520/2015/01/23/Pas-op-voor-perfectionisme.dhtml

Ik wil alles tot in de puntjes goed hebben en er controle over hebben al moet ik het 100 keer controleren of bekijken. Nee mensen dat is niet goed als je deze uitspraak naar jezelf richt. Niemand is perfect en wij allemaal doen fouten. Daar leren we uit en dat is ook ons leven. Wie geconfronteerd wordt met perfectionisme zal zelf weten dat het soms moeilijk haalbaar is om goed en gelukkig te leven. 
Ook zijn er ouders die (on)bewust het spiegelen naar hun kind. De cijfers op het schoolrapport moeten hoger je kan beter, je kan beter als die andere leerling. En je maakt eigenlijk iemand die te perfect wilt zijn. Die alles laat om toch maar de ouders een voldoening te geven. 
Het is eigenlijk niets meer dan dat je voor jezelf die lat hoger en hoger legt en op een moment geconfronteerd wordt met de andere kant van de lat. Het niet meer haalbaar is. Of dat iemand er niet meer tegen kan dat je zo bent. Neem maar in een relatie. Dat iemand de afwas doet maar dat de ander zegt ik zal het morgen wel doen dan hebben we sneller gedaan en kunnen we nog dat en dat doen. 

AUM NAMASTE BOEDDHA BRUNO
Om Shanthi,
spiritueel en het aardse moet men kunnen verbinden

http://users.telenet.be/Boeddha_Bruno/

 

AUM MANI PADME HUM