Tag Archive: dood


Dit gebeurt er in je lichaam voordat je sterft

Dit gebeurt er in je lichaam voordat je sterft

De Nationale Dag Aandacht voor Sterven (24 mei) moet onwetendheid over overlijden wegnemen. Een goede aanleiding om uit te zoeken wat er de laatste uren van iemands leven in zijn lichaam gebeurt, voor hij op natuurlijke wijze sterft.

Wie op het punt staat te overlijden, heeft een lichaam dat plots een heel eigen leven lijkt te leiden. “Op dat moment veranderen er al heel veel verterings- en omzettingsprocessen in je lichaam. Je hele metabolisme verandert”, vertelt Ineke Koedam. Zij is voorzitter van het Landelijk Expertisecentrum Sterven en heeft jaren ervaring in de hospiceszorg. Bij haast elk sterfgeval zag ze eenzelfde proces.

“Als iemand blauwe plekken krijgt, weet je: nu gaat het niet lang meer duren”

Ineke Koedam, voorzitter Landelijk Expertisecentrum Sterven

“Je ziet dat mensen bijvoorbeeld de controle over hun urine of ontlasting kwijtraken. Die urine kan een donkere kleur krijgen en onaangenaam ruiken.” Soms krijgt iemand blauwe plekken op de onderbenen en rug. “Als dat gebeurt, weet je: nu gaat het waarschijnlijk niet zo lang meer duren.”

Je eetlust verdwijnt en je handen worden koud

Iemand wiens laatste uur heeft geslagen, heeft doorgaans absoluut geen trek meer. Koedam vergelijkt het met verdwenen eetlust als je griep hebt: “Je lichaam heeft dan alle energie nodig om te herstellen. Het wil niet eten, het heeft wel iets anders te doen.” Bovendien heeft een stervende simpelweg geen voedsel meer nodig.

Dat het lichaam spaarzaam met energie omgaat, is bij stervenden ook te merken aan de handen, voeten en neus, die steeds kouder worden. “De warmte en energie worden nog zo lang mogelijk ingezet voor met name de vitale organen.”

“Het stervende lichaam wil niet meer eten, het heeft wel iets anders te doen”

Ineke Koedam, voorzitter Landelijk Expertisecentrum Sterven

Je ademt onregelmatig of rochelend

Ook de ademhaling verandert. “Eerst ademt iemand diep vanuit de buik, dan wordt dat steeds hoger en oppervlakkiger. Vaak zijn het intervallen: iemand neemt een ademteug, vervolgens gebeurt er een hele tijd niets waardoor naasten misschien denken dat hun geliefde er al niet meer is, maar dan klinkt toch een volgende ademteug.”

Opvallend is ook dat veel stervenden rochelend gaan ademhalen. Koedam legt uit: “Iemand is dan al zo verzwakt of versuft, dat hij of zij niet meer in staat is om de afscheiding weg te slikken die zich ophoopt in de keel.” Dat geluid is voor naasten heel naar, maar de stervende heeft daar vaak geen last van, benadrukt ze. “Die is dan al in een heel ontspannen staat.”

Je bewustzijn staat op laag pitje (al werken je zintuigen nog)

Ook het bewustzijn doet al een stap terug. “Wij als omstanders denken soms: wat een groot lijden is dit, maar de stervende krijgt daar nauwelijks iets van mee. Veel prikkels komen niet meer door.”

Dat betekent trouwens niet dat iemand zich helemaal nergens meer bewust van is. De zintuigen werken in die laatste uren nog behoorlijk goed. “Vaak kan de stervende bijvoorbeeld nog horen wat je zegt, maar er niet meer op reageren. Ook is de reukzin nog scherp aanwezig.”

“Wij als omstanders denken soms: wat een groot lijden is dit, maar de stervende krijgt daar nauwelijks iets van mee”

Ineke Koedam, voorzitter Landelijk Expertisecentrum Sterven

Soms heb je nog een helder moment

Toch kan er plotseling nog een helder moment zijn: een stervende reageert weer of kijkt ineens helder uit de ogen. Zelfs mensen die al heel lang niet meer aanspreekbaar waren, in coma lagen of zwaar dementerend zijn, kunnen toch een allerlaatste helder levensteken geven.

“Soms laten ze alleen even weten dat ze er nog zijn, maar soms nemen ze heel coherent afscheid. Ook hieruit blijkt dat mensen op hun sterfbed zintuiglijk nog veel oppikken, ook al lijken ze al zo ver weg.”

Je polsslag houdt op en het leven verdwijnt uit je

Na de laatste ademteug en laatste uitademing kan het hart nog eventjes doorkloppen. Is de pols-hartslag ook verdwenen, dan is iemand officieel overleden. “Overigens gebeurt er dan nog heel veel meer in het lichaam”, benadrukt Koedam.

“Er is echt een heel groot verschil tussen de allerlaatste fase van leven, waarin iemand nog licht ademhaalt, en het moment waarop er geen hartslag meer is. Na het overlijden zie je echt dat het leven uit het lichaam is, of de bezieling, of de ziel, of welke woorden je er maar aan wil geven.”

Wat er op dat moment precies gebeurt, blijft een mysterie dat lastig te omschrijven is. “Maar iedereen die een naaste heeft zien sterven, ziet het verschil tussen iemand die er is, en iemand die er niet meer is.”

Wat er verder in het lichaam gebeurt

  • Het hart gaat steeds trager pompen. Zo vertraagt de hele bloedsomloop
  • Het traag rondgepompte bloed verliest het van de zwaartekracht en zakt naar de onderkant van het lichaam
  • Door zwakkere ademhaling en vertraagde bloedsomloop krijgt het bloed minder zuurstof vanuit de longen
  • De vitale organen zoals hart en hersenen worden nog het langst voorzien van zoveel mogelijk (relatief) zuurstofrijk bloed. Andere organen vallen al uit
  • Als de hersenen ook minder aanvoer krijgen, kunnen die de spieren niet meer aansturen
  • Als de stervende stopt met ademhalen, krijgt het hart geen zuurstof meer en stopt helemaal met pompen

BRON: https://www.nu.nl/gezondheid/5902086/dit-gebeurt-er-in-je-lichaam-voordat-je-sterft.html

Het eerlijkste in ons leven op aarde is geboren worden en sterven. Toch hebben heel wat mensen een angst om te sterven of hun laatste momenten. Toch is het niet het laatste. Maar dat is spiritueel en heeft te maken met wat jezelf wilt geloven. Aards is een doorstroming een les om dan te sterven en terug te keren. Maar we gaan naar een hogere D. Voor heel wat mensen niet te vatten. Daarom zijn er ook veel die tegen hun dood vechten. Ook nabestaande die de persoon vaak vasthouden. Dat zeker niet de bedoeling is. Als het iemands tijd is laat hem los laat hem op een andere manier genieten.
Al zal niemand dit kunnen vertellen en alleen maar wat er gebeurd voor de dood gebeurd met lichaam en geest.

Afbeeldingsresultaat voor dood

Afbeeldingsresultaat voor dood

AUM NAMASTE BOEDDHA BRUNO
Om Shanthi,
spiritueel en het aardse moet men kunnen verbinden

AUM MANI PADME HUM

Mensen kunnen sterven door het leven op te geven

Foto door rawpixel via Unsplash
Mensen kunnen sterven door na een ernstig trauma de hoop op te geven en de wil om te leven achter zich te laten. Dat blijkt uit onderzoek van een wetenschapper aan de universiteit van het Britse Portsmouth.

“Het is geen zelfmoord en het heeft ook niks te maken met depressie, maar het leven opgeven en sterven, gewoonlijk binnen enkele dagen, is een echte aandoening die vaak verband houdt met een ernstig trauma”, aldus John Leach. De wetenschapper onderscheidt vijf stadia voor wat hij noemt “opgeef-itis”. Het gaat om mensen die “op traumatische stress reageren door een extreme apathie te ontwikkelen. Ze geven de hoop op, laten de wil om te leven achter zich en sterven, ondanks het feit dat er geen duidelijke organische oorzaak is.”

Fysiek zou de ziekte te herleiden zijn tot een verandering in het brein die wordt veroorzaakt door een “onevenwicht in dopamines”. Dopamine is de stof in onze hersenen die ons een goed gevoel geeft, onze gevoelens van beloning en plezier controleert en het brein helpt om emotie en beweging te regelen.

De wetenschapper benadrukt dat wie in de spiraal van “opgeef-itis” terechtkomt, wel niet noodzakelijk ten dode is opgeschreven. Het tij kan nog gekeerd worden door tussenkomsten waardoor meer dopamines worden vrijgemaakt. “De ommekeer wordt meestal ingezet wanneer iemand het gevoel heeft dat hij een keuze heeft en enigszins de controle heeft en vaak gaat dat dan samen met het likken van wonden en ontwikkelen van een hernieuwde interesse in het leven”, aldus Leach.

BRON: https://www.hln.be/nina/fit-gezond/mensen-kunnen-sterven-door-het-leven-op-te-geven~ae079c32/

Mensen die door omstandigheden niet meer willen leven en dit ook zo in gedachten houden zijn hun eigen dood aan het maken. Vaak is daar ook moeilijk op in te praten. Het heeft vaak te maken met een ziekte of een verlies, dat ze zo gaan reageren.

Afbeeldingsresultaat voor wil niet meer leven

AUM NAMASTE BOEDDHA BRUNO
Om Shanthi,
spiritueel en het aardse moet men kunnen verbinden

AUM MANI PADME HUM

Wetenschappelijk onderzoek toont aan: als je sterft, weet je dat je dood bent

Wetenschappelijk onderzoek toont aan: als je sterft, weet je dat je dood bent
Foto: ss

Mensen die gestorven zijn, zijn zich bewust van het feit dat ze dood zijn. Hun bewustzijn blijft nog even werken nadat hun lichaam gestopt is met het vertonen van tekenen van leven. Dat hebben Amerikaanse wetenschappers geconcludeerd na een grootschalig onderzoek.

Dokter Sam Parnia – hoofd van het onderzoeksteam in New York City – omschrijft de dood als het moment waarop het hart stopt met slaan en er niet langer bloed naar de hersenen gaat.

“Technisch gezien is dat de manier waarop wij bepalen dat iemand overleden is”, zegt hij. “Het is allemaal gebaseerd op het moment waarop het hart stopt met slaan. Eenmaal dat gebeurt, kan het bloed ook naar langer naar de hersenen circuleren. Daardoor stopt het brein bijna meteen met werken.”

Maar in 2013 kon een studie voor het eerst aantonen dat de hersenactiviteit niet meteen stopt. Wetenschappers aan de universiteit van Michigan bestudeerden toen de hersenen van ratten die een hartaanval hadden gekregen. Daarin zagen ze in de korte periode na de klinische dood een “status van zeer grote alertheid” in de hersenen.

Samen met zijn team onderzocht dr. Sam Parnia hoe dat precies is bij mensen. Hij onderzocht en ondervroeg mensen die een hartstilstand hadden gekregen en alsnog gereanimeerd konden worden. Het gaat om de grootste studie op dat gebied ooit.

Sommige patiënten getuigden dat ze zich volledig bewust waren van conversaties en gebeurtenissen die zich rondom hen afspeelden. Ze hadden zelfs gehoord dat ze doodverklaard waren. De inhoud van de gesprekken die ze naar eigen zeggen gehoord hadden, kon later bevestigd worden door het aanwezige medische personeel.

“Wij proberen nu verder te begrijpen wat mensen precies ervaren wanneer ze doodgaan”, aldus Parnia. “Het zal ons helpen om inzicht te krijgen in een algemene ervaring. Een ervaring die iedereen ooit zal meemaken.”

BRON: http://www.gva.be/cnt/dmf20171019_03141019/wetenschappelijk-onderzoek-toont-aan-als-je-sterft-weet-je-dat-je-dood-bent

Misschien dat we hier toch eens met zijn alle kunnen over nadenken en meningen delen.
Want als men bewust is van de dood dan is het toch een teken dat de persoon enkele tijd na de dood ten ruste gelegd wordt. Als men een BDE heeft dan voelt men zichzelf uit het lichaam gaan en het verladen. Dus heb ik het vermoeden dat dit ook met een medische dood zo is dat men het weet dat je het lichaam verlaat.
Veel mensen hebben een angst voor de dood, maar het hoort bij ons leven. En spiritueel kan men stellen is de dood het einde nee. Want men gaat naar een andere dimensie. Waar wij mensen nog niet echt weten wat er te zien of te beleven is.
Ik zelf geloof in het mooi wat ik daar mag tegenkomen.

Afbeeldingsresultaat voor dood vaststellen

AUM NAMASTE BOEDDHA BRUNO
Om Shanthi,
spiritueel en het aardse moet men kunnen verbinden

AUM MANI PADME HUM

Zo vertel je iemand dat hij niet lang meer te leven heeft

Oncoloog Michael Gerhards ©Anouk van Kalmthout

‘Ik word stil en wil me afzonderen’

Als je iemand moet vertellen dat de kanker niet meer te genezen is, telt elk woord. Hoe pak je dat aan, als behandelend arts? De Volkskrant sprak drie specialisten over hun moeilijkste gesprekken.

Michael Gerhards

Naam: Michael Gerhards
Leeftijd: 51 jaar
Functie: Oncologisch chirurg en opleider in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis, Amsterdam
Aandachtsgebieden: Alvleesklier-, darm- en leverkanker

Michael Gerhards ©Anouk van Kalmthout

Hoe vaak kijkt Michael Gerhards (51) patiënten in de ogen die hij moet vertellen dat ze er straks niet meer zijn? Gerhards, oncologisch chirurg in het Amsterdamse OLVG, heeft er niet direct een antwoord op. ‘Als een alvleeskliertumor niet operabel is, overlijdt iemand vaak binnen een half jaar. Moet ik dat ook als een doodvonnis zien?’ Na een kwartier aftasten, komt hij met een voorzichtige schatting. ‘Ongeveer twee keer per week zie ik mensen van wie ik weet dat genezing niet meer mogelijk is.’

Gerhards wil tegen patiënten open en eerlijk zijn over hun vooruitzichten, maar tegelijkertijd de hoop niet wegnemen. ‘Dat is de innerlijke strijd die ik heb. Hoop doet leven. Ik ben soms eerder geneigd het positieve te zien en te benoemen. Wie ben ik om het doodvonnis te vellen? Moet ik dan het hele menselijke instinct te willen overleven om zeep helpen? Ik wil mensen de kans geven zelf te bepalen hoe ze ermee omgaan.’

Kanker openbaart zich vaak als een veelkoppig monster

‘Misschien maak ik soms wat meer schijnbewegingen. Ik wil naast de patiënt staan en niet alleen de man aan de andere kant van de tafel zijn die vertelt dat je gaat overlijden.’ Begrijp hem niet verkeerd. ‘Als de uitslag van een scan er slecht uitziet en de kanker terug is, communiceer ik dat duidelijk.’

Toch geeft hij liever geen prognoses. ‘Iemand kan altijd een uitzondering op de cijfers zijn. Je weet het toch nooit helemaal zeker? Soms zeg ik: ‘U moet eerder denken aan weken tot maanden, dan aan maanden tot jaren.’ Maar dat doe ik alleen als mensen blijven doorvragen. Liever laat ik het in het midden. Iets niet vertellen, is iets anders dan niet eerlijk zijn.’

Kanker openbaart zich vaak als een veelkoppig monster, zeker bij de aandachtsgebieden die Gerhards behandelt. Bij dikkedarmkanker zijn de prognoses beduidend beter dan bij alvleesklierkanker, waarbij 80 tot 90 procent van de patiënten binnen vijf jaar overlijdt. ‘Je kunt mensen met succes curatief behandelen, terwijl de vooruitzichten slecht blijven. Dat gaat er bij veel patiënten niet in. Die denken: de tumor is eruit, dus ik ben genezen. Ik voel me niet geroepen die patiënten, meteen na hun succesvolle operatie, dat in te wrijven.’

Ik ben meer van het carpe diem dan het memento mori

Soms komen patiënten voor controleafspraken bij Gerhards en gaan ze voor chemotherapie naar een internist-oncoloog. ‘Mijn ervaring is dat oncologen altijd de harde cijfers moeten geven om hun behandeling te verantwoorden. Het komt wel eens voor dat patiënten daarna weer bij mij komen en zeggen: ‘Jezus, wat is dit?’ Dan ben ik niet duidelijk genoeg geweest. Dat is confronterend.’ Gerhards vindt praten over de dood moeilijk. ‘Ik ben meer van het carpe diem dan het memento mori.’

Makkelijker praat Gerhards over de nieuwste operatietechnieken en wat hij voor elkaar heeft gekregen. ‘Ik heb samen met een collega-chirurg als eerste in Nederland met een kijkoperatie een alvleeskliertumor verwijderd. Ik ben opgeleid om mensen beter te maken. Ik wil beslissingen nemen, problemen oplossen; die tumor er radicaal uitsnijden.’ Dat past ook bij zijn persoonlijkheid. ‘Ik heb een opgeruimd en positief karakter.’

Gerhards, een geboren Amsterdammer van bijna 2 meter, merkt dat zijn postuur en open houding bij patiënten vertrouwen wekken. ‘Ik ben nogal gericht op oplossingen en kom daardoor zelfverzekerd over.’ In het begin van zijn dokterscarrière racete hij in zijn vrije tijd in klassieke Alfa Romeo’s op het circuit van Zandvoort. ‘Op de O.K. word ik wel eens een alfamannetje genoemd, maar ik ben kwetsbaarder en emotioneler dan misschien verwacht wordt.’

Wanneer komt die kant van hem naar voren? ‘Een jonge patiënt met kinderen die onverwacht inktzwart nieuws krijgt: dat zijn voor mij de moeilijkste gesprekken. Je weet dat iemand vol uitzaaiingen zit en dat chemo waarschijnlijk geen zin heeft – en ik moet dat dan vertellen. Je ziet het leven ineenstorten. Dit soort gesprekken komt drie à vier keer per jaar voor.’

Gerhards voelt dan alle energie uit zijn lichaam stromen. ‘Het lijkt alsof ik in een vacuüm zit, een ultieme leegheid. Het druist zo in tegen het willen overleven. Je hebt dan als arts niets meer te bieden.’

Als je jong bent, denk je dat je elke tumor eruit kunt snijden

De frustratie over zijn onvermogen, de identificatie en het medeleven met een patiënt kunnen zijn keuzen beïnvloeden. ‘Je kunt de neiging hebben door te behandelen. Zeker als je jong bent, zoek je de grenzen op en denk je dat je elke tumor eruit kunt snijden. Nu ik ouder ben en meer ervaring heb, zeg ik eerder: ‘Dit is niet zinvol om te doen.’ Vergeleken met collega’s ben ik daar misschien reëler in geworden.’

Het kwetsbaarst voelt Gerhards zich als hij patiënten kort na een operatie verliest. ‘Ook al kun je er niets aan doen, je hebt toch het gevoel dat je eigen handelen een rol heeft gespeeld. Dat komt een paar keer per jaar voor.’ De verwerking ervan vindt hij nu moeilijker dan in het begin van zijn carrière. ‘Ik word ouder en daarmee misschien wel empathischer en milder. Ik laat het leed van de patiënt en zijn familie en mijn eigen emoties daarbij meer toe. Dat kan wat doen met je zelfvertrouwen en daarmee je handelen als chirurg beïnvloeden. Ik kan me goed voorstellen dat ik ooit een punt bereik waarop dat tegen me kan werken.’

Pas als hij dezelfde operatie met succes heeft afgerond, is de niet-geslaagde operatie van daarvoor verwerkt. ‘Het is net als met autoracen. Mijn instructeur op Zandvoort zei altijd: als je op je snufferd gaat, moet je direct weer die auto in stappen.’

Een slechtnieuwsgesprek, een niet geslaagde operatie; Gerhards reactie is hetzelfde. ‘Ik word stil en wil me afzonderen. Ik bespreek het alleen met mensen die ik vertrouw en kennis van zaken hebben. In het OLVG met mijn collega-chirurgen en thuis met mijn vrouw, die dermatoloog is.’

Misschien dat ik er toch vaker over moet praten

Gerhards zucht. ‘Nu ik er zo over praat, merk ik dat het ziekenhuis me in mijn dagelijkse functioneren minder loslaat dan ik dacht. Ik ben de hele dag met de essentie van het leven bezig. Dat is toch iets wat me kan leegzuigen.’

‘Het is van grote invloed. Vaak vind ik dingen die voor mijn omgeving belangrijk zijn, een futiliteit. Dan denk ik: moeten we ons hier nou druk om maken? Mensen vinden me soms ongeïnteresseerd en daardoor misschien arrogant. Het zou best kunnen dat het hiermee te maken heeft. Misschien dat ik er toch vaker over moet praten.’

Tineke Smilde

Naam: Tineke Smilde
Leeftijd: 53 jaar
Functie: Internist-oncoloog in het Jeroen Bosch Ziekenhuis
Aandachtsgebieden: Blaas-, borst-, prostaat- en zaadbalkanker

Tineke Smilde ©Anouk van Kalmthout

Als internist-oncoloog is Tineke Smilde (53) voor veel van haar patiënten het gezicht van het Brabantse Jeroen Bosch Ziekenhuis. Bij mensen met uitgezaaide kanker coördineert ze de behandeling, waaronder chemotherapie. ‘Ik ben hun gids in het ravijn. Van het eerste onderzoek tot het verlenen van palliatieve zorg: ik loop de hele weg mee. Soms slepen patiënten zich nog naar de poli om voor hun dood afscheid van mij te nemen. Dat is hartverscheurend om te zien. Het is misschien een beetje macaber, maar ik bewaar alle bedankbrieven. Daar heb ik thuis mappen vol van.’

Smilde gaat fluitend naar haar werk. ‘Ik maak ook mensen beter, hè. Borstkanker en zaadbalkanker zijn bijvoorbeeld vaak te genezen.’ Elke dag neemt ze onderzoeksuitslagen met patiënten door. ‘Mensen zijn zo verwachtingsvol; ze kijken het bijna m’n ogen uit.’ Vaak meldt Smilde de uitslag al op de gang, voor de deuropening van haar kamer, waar ze iedere patiënt opwacht. ‘Bij slecht nieuws zeg ik: ‘Het is niet goed, komt u maar binnen.’ De eerste spanning vloeit dan weg. Als we zitten, vertel ik het hele verhaal.’

Zeker twee keer per week moet ze patiënten vertellen dat genezing niet meer mogelijk is. ‘Buikpijngesprekken noem ik dat. De meeste mensen verstarren, ze sluiten. Wat je zegt, dringt dan bijna niet meer door.’

Een arm om een patiënt heenslaan, een hand op de knie leggen: Smilde doet het regelmatig. ‘Ik heb een ovale tafel en een stoel op wieltjes. Ik kan er makkelijk omheenrijden. Het gebeurt soms dat ik zelf ook een tissue nodig heb.’ Toch is het niet allemaal ellende. ‘Als het nieuws slecht is, valt het vernis van mensen af. Je ziet alleen de zuivere kern, je kijkt elkaar recht in de ziel. Vaak zie je de liefde tussen mensen.’

Maar soms is het nieuws zo zwart dat geen enkele relativering past. ‘Een keer kwam er in de kliniek een zwangere vrouw met een kindje van 23 weken in haar buik. Ze werd onderzocht voor een hernia, maar bleek helemaal onder de kanker te zitten.’

Je kunt dit werk alleen goed doen als je mens blijft

Smilde pakte de hand van de vrouw en haar man vast. ‘Ik kon het niet met droge ogen vertellen. Dat hoeft ook niet.’ Een week later overleden de vrouw en het kindje. ‘Ik zie de bolling van haar buik onder het gele ziekenhuisdeken nog voor me. Dat was zeventien jaar geleden. Nu ik erover vertel, merk ik dat ik weer zit te trillen.’

Een paar maanden later sprak ze de man van de vrouw. ‘Hij zei: ‘Ik voelde me getroost door het feit dat u diepgeraakt was.’ Hij was blij dat het geen routine voor me was. Je kunt dit werk alleen goed doen als je mens blijft. Als ik geen emotie meer voel, stop ik meteen.’

Als een patiënt niet meer geneest, vertelt Smilde dat duidelijk. ‘Ik zeg vaak letterlijk: ‘U komt hier aan te overlijden’.’ Voelt dat voor haar als het geven van een doodvonnis? ‘Zo ervaar ik dat niet.’ De dood is voor haar geen moeilijk onderwerp. ‘Het sterven van mijn man is voor mij een oefening in omgaan met de dood geweest.’ In 2003 overleed Smildes echtgenoot aan galwegkanker. ‘Ik moest onze kinderen van 4, 7 en 9 jaar daarop voorbereiden.’

Haar man kreeg geen duidelijke diagnose. ‘De arts was niet voorbereid en las van zijn computerscherm dat de kanker na de operatie niet volledig was verwijderd. Hij maakte er een mooi verhaal van, maar ik ben oncoloog en wist: dit is niet goed. Die arts behandelde ons als een ding, niet als mensen met een verhaal. Het was vernederend.’ Smilde reageerde net als veel van haar patiënten. ‘Ik was stupéfait, met stomheid geslagen. Ik dacht alleen maar: Hoe moet ik straks de kinderen alleen grootbrengen?’ Een half jaar later kreeg haar man van een andere specialist alsnog te horen dat hij ongeneeslijk ziek was. ‘Ik wilde niet diegene zijn die het hem zou vertellen en heb het al die tijd voor me gehouden.’

De ervaringen met haar man veranderden Smilde in haar werk. ‘Als ik één ding probeer, dan is het wel om mensen echt te zien. Ik ben zachter en liefdevoller geworden.’

Hoop is goed, valse hoop niet

‘Als er in de jaren na het overlijden van mijn man een dokter was die het woord dood in de mond durfde te nemen, dan was ik het wel. Nu doe ik het nog steeds, maar ligt het er minder dik op.’ Waarom is ze zo duidelijk? ‘Ik vind dat mensen het recht hebben om rustig te sterven. Goed afscheid nemen is daarbij essentieel. Ook voor de achterblijvers. Ik wil bijdragen aan het sluiten van de cirkel, zodat het leven kan doorrollen als je er niet meer bent. Dat is mijn missie.’ Is ze niet te direct? ‘Die feedback heb ik wel eens gekregen. Maar ik vind: hoop is goed, valse hoop niet.’

Hoe houdt Smilde zelf haar hoofd fris? ‘Het verdriet dat ik zie, raakt me, maar ik vind het niet moeilijk. Verdriet en de dood horen bij het leven. Veel mensen proberen hun gevoelens daarvoor weg te stoppen, maar ik laat het er juist zijn.’

Alles is ver­gan­ke­lijk, alles heeft een nieuw begin

Het spanningsveld ligt voor Smilde niet in de ellende. ‘Ik raak pas uit balans als het te druk is op de poli en ik niet genoeg tijd heb voor mensen.’ Ze vergelijkt het met een scène uit de film Jesus Christ Superstar. ‘Daarin wordt Jezus omringd door een groep melaatsen die hem allemaal willen aanraken. Jezus schreeuwt: ‘There’s too many of you, don’t crowd me!’ Ik wil me absoluut niet vergelijken met Jezus, maar dat is het gevoel dat ik dan heb.’

Na zo’n dag loopt Smilde thuis meteen door naar de badkamer. ‘Ik demp dan het licht, ga in het bad of de sauna liggen en sluit mijn ogen. Het kan zijn dat ik ga mediteren. Ik herhaal dan een mantra in mijn hoofd: alles is vergankelijk, alles heeft een nieuw begin. Dat kan ik ademen.’ Bang voor een burn-out is Smilde niet. ‘Ik heb mijn manier gevonden en die werkt. Ik voel me dankbaar en bevoorrecht dat ik dit werk mag doen. Voor mij is het zingeving.’

Jeroen Hagendoorn

Naam: Jeroen Hagendoorn
Leeftijd: 39 jaar
Functie: Oncologisch chirurg in UMC Utrecht Cancer Center
Aandachtsgebieden: Alvleesklier-, galweg- en leverkanker

Jeroen Hagendoorn ©Anouk van Kalmthout

Jeroen Hagendoorn (39) opereert mensen met lever-, galweg- en alvleesklierkanker: ziektebeelden waarbij de prognoses ronduit slecht zijn. Vijf jaar na de diagnose is, afhankelijk van de kanker, 60 tot 90 procent van de patiënten overleden. ‘Ik heb voor deze specialisatie gekozen, omdat het technisch uitdagend en hoogst complex is’, vertelt Hagendoorn. ‘Maar ook het verhaal achter de patiënt, het brengen van goed en slecht nieuws, heeft een rol gespeeld. Dit soort chirurgie gaat over het essentiële: leven en dood.’

Hagendoorn bespreekt wekelijks onderzoeksuitslagen met patiënten. Kan een alvleeskliertumor geopereerd worden of niet? Zijn er weer leveruitzaaiingen na een eerdere operatie? ‘Als ik iemand kan opereren, neemt de overlevingskans soms sterk toe.’ Maar een negatieve uitslag betekent vaak een aangekondigde dood. ‘Met die boodschap ontneem je iemand het meest wezenlijke, namelijk: zijn leven. Dat realiseer ik me elke keer weer en dat maakt het ook zo moeilijk. Doordat de situatie zo heftig is, krijgt alles wat ik doe gewicht: elk woord, een intonatie, een stilte. Het is balanceren.’ Het komt voor dat hij op een dag drie à vier keer slecht nieuws moet brengen. ‘Maar dat zijn wel uitzonderlijke dagen. Je komt dan met een zwaarmoedig gevoel thuis.’

Je bent duizelig en wazig en dat duurt een hele tijd

Bij een slechtnieuwsgesprek een arm om een patiënt heen slaan, het komt niet in Hagendoorn op. ‘Je hebt net verteld dat er geen hoop meer is en dan ga jij diegene troosten! Ik vind dat misplaatst. Of zeggen: ‘Het is verschrikkelijk.’ Ja, dat begrijpen ze ook wel, dat het verschrikkelijk is. Het gebruiken van zo’n woord vind ik niet passend in zo’n situatie.’ Hagendoorn wil rust en stabiliteit uitstralen. Soms voelt hij een traan opkomen, maar die moffelt hij weg. ‘Ik denk niet dat de patiënt daarbij gebaat is.’

Hagendoorn weet hoe het voelt om zo’n boodschap te krijgen. ‘Het is alsof je met een stuk hout op je hoofd wordt geslagen. Je bent duizelig en wazig en dat duurt een hele tijd.’ Zeventien jaar geleden zat hij aan de andere kant van de dokterstafel, naast zijn moeder, die na een jarenlang ziekteproces aan borstkanker overleed. Hagendoorn, toen een 22-jarige geneeskundestudent, ging vaak met haar mee. De oncoloog die zijn moeder begeleidde, werd een rolmodel. ‘Hij toonde de juiste mix van medeleven en empathie, zonder ongepaste emotionaliteit.’

De oncoloog die zijn moeder begeleidde, werd een rolmodel

Zijn beeld van wat de patiënt nodig heeft, werd in belangrijke mate door zijn moeder bepaald. ‘Ze kon er niet tegen als mensen haar ziektebeeld dramatiseerden en uitriepen dat het allemaal zo verschrikkelijk was.’

Elke dag liggen in het UMC Utrecht patiënten te herstellen van ingrijpende operaties die door Hagendoorn zijn uitgevoerd. Een van die risicovolle operaties is het verwijderen van een alvleeskliertumor, waarbij Hagendoorn soms door een poortader heen moet, de ader die de bloedtoevoer tussen lever en darmen verzorgt. ‘Je haalt een stukje uit de ader en hecht de uiteinden weer aan elkaar. Dat doe je met naald en draad; een minutieus werk. Als mijn poortaderconstructie faalt, kan de patiënt na de operatie overlijden.’

Het was geen voor­stel­ling. Er is iemand overleden.

Ongeveer twee keer per jaar verliest Hagendoorn een patiënt binnen een paar dagen na een operatie. Het komt voor dat meerdere operaties tot in de nachtelijke uren niet kunnen voorkomen dat een patiënt overlijdt. Bij elke stap informeert hij de familie. ‘Je kijkt in de ogen van de partner en kinderen. Je ziet de angst en hoop.’

Als hij na zo’n dag thuiskomt, wordt hij soms besprongen door zijn zoontjes van 2 en 4 jaar. ‘Ze kijken daar heel vrolijk bij. Er is voor hen niets aan de hand, terwijl ik denk: uit wat voor wereld kom ik? Het is net alsof je naar een voorstelling bent geweest, een opera met grote en heftige emoties, waarin je helemaal werd meegezogen. Maar dan sijpelt het weer door. Het was geen voorstelling. Er is iemand overleden. Je waart rond in een parallelle werkelijkheid.’

Het zijn de momenten waarop hij de warmte en liefde van zijn gezin opzoekt. ‘Het kan zijn dat ik dan de situatie van de patiënt en zijn familie even op mijn eigen leven projecteer. Dat duurt misschien een minuut. Dan denk ik: gelukkig, bij ons thuis gaat het wel goed. Sterker nog: je waardeert nog meer dat je gelukkig en gezond bent. Je eigen, normale werkelijkheid zorgt er uiteindelijk voor dat je je hoofd fris houdt.’

Als een patiënt kort na een operatie overleden is of dreigt te overlijden, bespreekt hij dat met zijn vrouw, die apotheker is. ‘Dat geeft enige verlichting.’ Of hij praat met een collega-chirurg. ‘Die kan dan wel zeggen dat ik er niets aan kan doen, maar zo voelt het niet. Een patiënt heeft mij zijn vertrouwen gegeven. Het is misgegaan en ik was degene die dat proces voltrok.’ Dat moeten verwerken, is voor de introverte Hagendoorn een eenzaam proces. ‘Het zelfverwijt, dat is het ergste. Had ik dat ene steekje maar anders gezet.’

Er blijft een klein litteken achter

Als Hagendoorn een patiënt verliest, gaat hij door een rouwproces. ‘Als een dierbare overlijdt, kan rouwverwerking jaren duren. Ik ga precies door hetzelfde proces, maar dan korter. Alle stadia komen voorbij: ontkenning, boosheid, verdriet, acceptatie.’ Toen hij vijf jaar geleden voor het eerst een patiënt verloor, huilde hij op zijn werkkamer en was hij een week van slag. ‘Tegenwoordig doe ik er een à twee dagen over. Het proces wordt korter, omdat ik weet hoe het voelt en het herken. Je ontwikkelt emotionele discipline. Vooruitgang zou ik dat niet willen noemen. Wel groei. Als ik er elke keer een week over doe, is deze baan niet te dragen. Het hoort bij de ontwikkeling om een goede chirurg te worden.’

Voor het afsluiten van zijn verkorte rouwproces is een eerlijk en open gesprek met de familie van de patiënt cruciaal. ‘Als dat naar tevredenheid verloopt, kan ik daarna de knop omzetten. Maar helemaal weg gaat het nooit. Er blijft een klein litteken achter.’

BRON: https://www.topics.be/zo-vertel-je-iemand-dat-hij-niet-lang-meer-te-leven-heeft-apn4508081vk/ec8b45b2f7b0f397ffdf9a398b4be767723ebad81df368065dddd48417c24784/?referrerBrand=hln&utm_campaign=topics-integratie-niet-ingelogd&utm_medium=referral&utm_source=hln&utm_content=Zo%20vertel%20je%20iemand%20dat%20hij%20niet%20lang%20meer%20te%20leven%20heeft

Gelijk bij welke ziekte denk ik dat het moeilijk is om tegen de patiënt te zeggen u gaat sterven, je hebt niet lang meer. Wat er dan voor stilte valt of zelfs emoties kan heel zwaar opleveren. Dan heb ik toch respect ook voor die artsen die ermee geconfronteerd worden en die het toch moeten los kunnen laten.
Toch hoort sterven bij het leven en niemand komt daar onder uit. Voor de ene veel te vroeg voor de ander met heel veel lijden. Maar sterven doen we allemaal.
Soms zelf eens even de vraag stellen ben ik bang voor de dood? Ben ik bang om te sterven?
En stel dan ook de vraag heb ik bang gehad om te leven?

Het hoort er nu eenmaal bij, bij alles dat een leven kent.

Afbeeldingsresultaat voor sterven

Afbeeldingsresultaat voor stervende

AUM NAMASTE BOEDDHA BRUNO
Om Shanthi,
spiritueel en het aardse moet men kunnen verbinden

AUM MANI PADME HUM

Westerlingen zien een wit licht, moslims een deur

Er zijn culturele verschillen in bijna-doodervaringen, zo ontdekte neuroloog Steven Laureys. Westerlingen zien een wit licht in een tunnel, moslims een deur en Indiërs een rivier.

Neuroloog en comaspecialist Steven Laureys, die ook te zien was in de VIER-reeks ‘Topdokters’, verzamelde in twee jaar tijd ruim 450 getuigenissen van mensen die schipperden tussen leven en dood, zo schrijft ‘NB op Zondag’. De grote constante: voor 90 procent is zo’n bijna-doodervaring erg positief.”Al lijkt dat ten dele cultureel bepaald te zijn. Ik ben net terug van Rusland, en daar zou de helft van de verhalen niet zo positief zijn.” Ook het licht aan het eind van de tunnel is niet universeel. “In India is die tunnel eerder een rivier. In de moslimwereld wordt het dan weer eerder geïnterpreteerd als een deur. Het toont hoe de herinnering toch enigszins filosofisch of religieus gekleurd is.”

Laureys’ team riep bij vrijwilligers de ervaringen op door ze een appelflauwte te laten krijgen of bepaalde drugs te geven. “Dan konden we kijken wat er op dat moment in hun hersenen gebeurt. Een échte bijna-doodervaring is het niet, maar bepaalde aspecten kun je wel benaderen. Het uit het lichaam treden kun je opwekken door een bepaald deel van de hersenen te stimuleren.” De professor speelde ook zelf proefkonijn. Hij kreeg psychedelische paddenstoelen intraveneus toegediend en ging in Warschau in een centrifuge waar piloten het effect van extreme zwaartekracht kunnen voelen. “Ik zag zigzagpatronen in zwart-wit. Heel bijzonder.”

BRON: http://www.hln.be/hln/nl/961/Wetenschap/article/detail/2808348/2016/07/25/Westerlingen-zien-een-wit-licht-moslims-een-deur.dhtml

Door zelf een bijna doodervaring te hebben meegemaakt kan ik alleen maar beamen dat het een tunnel met wit licht is. Maar het zou wel eens best kunnen dat het religieus getint is. Toch ben ik van mening dat ze dit nooit echt zullen kunnen testen zoals ze geprobeerd hebben met bepaalde drugs of dergelijke. Hiervan krijg je ook bepaalde hallucinaties zoals die zig zag patronen en zelfs kan je hierin diep gaan en heel wat negatieve dingen te zien krijgen.

AUM NAMASTE BOEDDHA BRUNO
Om Shanthi,
spiritueel en het aardse moet men kunnen verbinden

http://users.telenet.be/Boeddha_Bruno/

AUM MANI PADME HUM

Van deze 5 dingen hebben we vaak spijt op ons sterfbed

© thinkstock.

Je levenseinde of dat van een dierbare zien naderen, gaat vaak gepaard met momenten van zelfreflectie. Waar zijn we tevreden over als we terugkijken op ons leven, maar ook: wat hadden we anders willen doen? Van deze 5 dingen hebben mensen het vaakst spijt als hun leven er (bijna) opzit. Lees en leer, zodat op jouw begrafenis een welgemeende “Je ne regrette rien” van Edith Piaf kan weerklinken.

© kos

Raar maar waar: sterven is misschien wel één van de meest constructieve dingen in ons leven. Hoe luguber je het ook vindt om over je eigen dood na te denken, je bewust zijn van de eindigheid van je bestaan kan je levenskwaliteit verbeteren. Zo stonden de oude Grieken elke dag stil bij hun dood, en de Tolteken gebruikten de dood als “brandstof om te leven en lief te hebben”. De constante herinnering aan de dood zorgde ervoor dat ze stoutmoediger, minder angstig en vriendelijker in het leven stonden. En als zij dat konden, dan kunnen wij dat ook.

Het goede nieuws aan de dood

Het merendeel van onze dagen leven we alsof we nog wel een tijdje zullen meedraaien. We blijven steken in jobs die ons niet bevredigen, een relatie die ons niet gelukkig maakt, of we plannen om “ooit” een verre reis te maken. We vergeten mensen te zeggen hoe graag we ze zien, en vertellen zelf niet onze diepste gevoelens, uit angst om bekritiseerd te worden.

Een ingrijpend moment, zoals de dood van een geliefde of je eigen leven dat aan een zijden draadje hangt, kan dan een keerpunt betekenen. Omdat het jammer is dat we moeten wachten op zo’n droeve gebeurtenis voor wat levenswijsheid, geven wij nu al een kleine portie mee. Dit onder vorm van de “The Top Five Regrets of the Dying”, gebaseerd op het gelijknamige boek van Bronnie Ware. Zij werkte jaren op palliatieve zorgen, waar ze de laatste gesprekken met patiënten voerde.

1. Keuzes

“Ik wou dat ik de moed had gehad om mijn eigen leven te leiden. Niet dat wat anderen van mij verwachten.”

“Hier hebben mensen het vaakst spijt van,” schrijft Ware in haar boek. “Wanneer mensen beginnen beseffen dat hun leven op zijn einde loopt en ze erop terugkijken, zien ze duidelijk hoeveel dromen ze niet hebben verwezenlijkt. Dat komt dan omdat ze zelf bepaalde keuzes hebben gemaakt, of net niet hebben gemaakt.”

2. Werk

“Ik wou dat ik minder hard gewerkt had.”

“Bijna alle mensen die ik de laatste zorgen toediende, hadden er heel veel spijt van dat ze zoveel tijd van hun leven hadden doorgebracht op het werk,” schrijft Ware.

3. Gevoelens

“Ik wou dat ik de moed had gehad om mijn gevoelens uit te drukken.”

“Veel mensen onderdrukken hun gevoelens om anderen niet voor het hoofd te stoten,” schrijft Ware. “Dat resulteert dan in een middelmatig leven, waarin ze nooit helemaal de persoon zijn geworden die ze hadden kunnen zijn. Er zijn ook mensen die hier heel verbitterd door raken op het einde van hun leven, en net daardoor ziek worden.”

4. Vriendschap

“Ik wou dat ik contact had gehouden met mijn vrienden.”

“Heel vaak beseffen mensen op het einde van hun leven pas hoe waardevol hun vriendschappen zijn. Velen gaan zo op in hun eigen leven dat ze vriendschappen door hun vingers laten glippen doorheen de jaren. Er zijn dan ook veel mensen die spijt hebben dat ze te weinig moeite en tijd in vrienden hebben gestoken, terwijl die dat wel verdienden.”

5. Geluk

“Ik wou dat ik mezelf gelukkiger had laten zijn.”

“Deze komt verbazend vaak voor. Velen beseffen niet tot op het einde van hun dagen dat gelukkig zijn een keuze is. Ze blijven steken in oude patronen en gewoonten. Ze raken gevangen in hun  ‘comfortzone’, en maken zichzelf wijs dat ze gelukkig zijn, omdat verandering hen angst inboezemt.”

Een vragenlijstje om het beter te doen

Confronterend, deze vijf dingen? Het is nog niet te laat om er iets aan te doen. Begin een conversatie met je oudere, slimmere zelf, en stel jezelf deze vragen.

– Wat wil ik écht? (maar echt: écht?)
– Wat houdt me tegen?
– Voor welke daad – gesteld dat ik ze nu zou durven – zou ik echt trots zijn op mezelf?
– Op welk stukje van mezelf moet ik fier zijn en er trouw aan blijven?
– Wat maakt me echt gelukkig en krijg ik het gevoel dat ik leef?
– Hoe kan ik van geluk mijn eerste prioriteit maken?

BRON: http://www.goedgevoel.be/gg/nl/11/Psychologie/article/detail/2626712/2016/02/24/Van-deze-5-dingen-hebben-we-vaak-spijt-op-ons-sterfbed.dhtml

Spijt hebben op je sterfbed mmm. Dan zijn het mensen die niet echt hun ware ik getoond hebben, en die in het leven niet echt keuzes hebben kunnen maken. En dan zie je perfect dat heel wat te maken heeft met gevoelens tonen met zichzelf te laten zien in het leven.
Dat laat dan weer goed zien dat heel wat mensen maar mee lopen met de stroom en met een masker leven.
Ik mag nog lang leven, maar op mijn sterfbed zal ik zeker nergens spijt van hebben.

AUM NAMASTE BOEDDHA BRUNO
Om Shanthi,
spiritueel en het aardse moet men kunnen verbinden

http://users.telenet.be/Boeddha_Bruno/

AUM MANI PADME HUM

Spirituele ervaringen na een overlijden

Voor de één betekent de dood simpelweg dat het leven voorbij is. Er volgt niets nadat het spreekwoordelijke licht uitgaat. Voor een ander betekent het juist dat jouw licht, jouw geest, naar een andere dimensie overgaat. Waar je ook in gelooft, rondom of lang na een overlijden gebeuren soms bijzondere dingen. Dat blijkt wel uit de voorbeeldverhalen.  

Bijzondere vogel

Cara (34): “Mijn opa was een beetje een vreemde vogel. Hij was heel nuchter en hield van gekke grapjes. Niet iedereen begreep zijn humor, maar ik kon altijd erg met en om hem lachen. Vooral om de manier waarop hij met zijn parkiet omging. Toen hij overleed, brak mijn hart een beetje. Ook dat van zijn vogel Pietie. Na het overlijden van mijn opa was hij niet dezelfde vrolijke parkiet. Hij maakte geen geluid meer en leek alleen nog maar treurig uit het raam te kijken. Op de ochtend van de crematie was het druk in huis. Iemand had Pietie uit zijn kooi gelaten en plotseling bleek dat hij via het keukenraam naar buiten was gevlogen. Iedereen was ontdaan, maar we moesten naar het crematorium. Toen we na de prachtige dienst buiten kwamen, geloofden we onze ogen niet. Pietie zat in een grote eikenboom naast het gebouw. Toen iedereen hem begon op te merken, vloog hij weg. Nooit meer hebben we hem teruggezien. Wij geloven dat dit mijn opa was, om nog een laatste keer gedag te zeggen.”

Sprekend schilderij

Mark (41): “Kort na de dood van mijn vriendin ben ik naar Parijs vertrokken. Bij het afsluiten van onze begrafenisverzekering hadden we het hier al over: als de tijd rijp was, zouden we naar Frankrijk vertrekken om daar te gaan wonen. Ik droomde al lang van een schrijversbestaan in deze mooie stad en mijn vriendin wilde daar haar schilderhobby weer oppakken. Helaas was het ons niet gegeven om samen te gaan. Toen ik mijn eerste appartementje in Parijs betrok, ging ik de stad verkennen. Op een gegeven moment kwam ik langs een Franse straatschilder. Hij was met iets bezig, waar mijn mond van open ging staan. Ik vroeg hem wie de vrouw op het schilderij was en hij antwoordde: “Ik ken haar niet, maar ze zat in mijn hoofd. Beeldschoon.” De afbeelding op zijn doek was sprekend mijn vriendin.”

Grote zus

Anne (34): “Op 4 juli 2012 werd onze dochter Jora geboren. Een jaar daarvoor verloor ik een kindje door een miskraam. Het was een meisje en we noemden haar Julie. Toen Jora haar eerste woordje sprak, wisten mijn man en ik niet wat ons overkwam. Ze zat op een kleed met wat speelgoed te spelen en legde een blokje opzij. Terwijl ze dat deed, zei ze niet ‘papa’ of ‘mama’, maar hoorden we allebei duidelijk ‘Julie’. Ergens gaf het ons een intens gevoel van blijdschap, nu leek het toch een beetje alsof Jora met haar grote zus aan het spelen was.”

BRON: http://spiritualiteit.blog.nl/_/spirituele-ervaringen-na-een-overlijden

Voor sommige zal de dood en hele andere ervaring achterlaten. Dat maakt dat ze ergens contact mee krijgen na de dood van de persoon. Het is soms allemaal moeilijk om het te geloven, en zeker deze die hier septisch tegen overstaan. Hier lees je dan perfect dat sommige er anders mee omgaan, of ze nog een gevoel een schrijven kunnen zien. De schilderij bijvoorbeeld is geen toeval.

AUM NAMASTE BOEDDHA BRUNO
Om Shanthi,
spiritueel en het aardse moet men kunnen verbinden

http://users.telenet.be/Boeddha_Bruno/

AUM MANI PADME HUM

Een klasgenootje sterft en wat doe je dan? Zo help je kinderen bij verlies

De twaalfjarige Merel De Prins overleed eerder deze week voor de ogen van haar vrienden toen ze in Vilvoorde met de fiets van de weg werd gemaaid. In haar klas, familie en vriendengroep laat het meisje nu een ontzettend grote leegte na. Vandaag trekt haast heel Vlaanderen naar het kerkhof om geconfronteerd te worden met de mensen in ons leven waar we afscheid van hebben moeten nemen. Bestaat er een juiste manier om afscheid te nemen van een overleden kind? We vroegen het aan dé specialist in rouwverwerking, klinisch psycholoog en professor Manu Keirse.

Sterven is verhuizen, van de buitenwereld naar het hart van de achterblijvers.

Manu Keirse, klinisch psycholoog en expert in rouwverwerking

De dood is voor volwassenen vaak een onderwerp waar ze moeilijk over kunnen spreken, en dit aan een kind moeten uitleggen is zo mogelijk emotioneel nog zwaarder. Toch is het voor kinderen erg belangrijk dat je – zonder er al te veel doekjes om te winden – uitlegt wat de dood is. De leeftijd van je gesprekspartner is wel erg belangrijk voor de boodschap die je brengt. Manu Keirse legt uit waarom je kinderen jonger dan zes anders moet benaderen over de dood.

Duiding
“Voor je zesde begrijp je het begrip dood niet. Daarom is het belangrijk dat je drie dingen voor het rouwende kind duidelijk maakt. Ten eerste moet je uitleggen dat de dood onomkeerbaar is. Daarna leg je uit dat het lichaam niet meer functioneert. De dode ademt niet meer, wandelt niet meer en eet niet meer. En als laatste moet je nog meegeven dat alles wat leeft sterft. Voor kind van 12 is het vooral belangrijk dat je de correcte informatie geeft door precies te vertellen wat er gebeurd is.”

Herinneringen ophalen
Wat kun je nog doen om kinderen te steunen in hun rouwproces? Volens Keirse luisteren volwassenen vaak te weinig naar rouwende kinderen. “Ouders en familieleden leggen kinderen te veel het zwijgen op. Het is echter heel belangrijk om een warme omgeving te creëren met veel genegenheid. Zorg ervoor dat het achtergebleven kind zich niet alleen voelt. Ook is het essentieel dat de kinderen de gelegenheid krijgen de overledene nog te zien en afscheid te nemen. Als ze dit niet willen, dan moet je ze niet dwingen. Maar vraag hen wel waarom, waar ze bijvoorbeeld bang voor zijn. Want dan kan je vaak door te praten die angst nog wegnemen.

Zorg er ook voor dat de herinneringen aan de overledene goed bewaard blijven, dat de overledenen een permanent plekje in het leven van het kind krijgt. Zoals Manu Keirse het mooi kan omschrijven: “Sterven is verhuizen. De overledene verhuist van de buitenwereld naar het hart van de achterblijvers. En dat moet je ook bij kinderen steeds in het achterhoofd houden.”

Eigen verdriet
“Heb je als ouder zelf verdriet te verwerken, dan heeft het geen zin om dat weg te stoppen. Je mag je tranen gerust laten zien. Wanneer bijvoorbeeld een kind zijn broer of zusje heeft verloren, dan zijn die kinderen alles kwijt. Niet alleen hun broer of zus, maar ook de ouders die op dat moment door het verdriet opgeslokt worden. Daarom is het belangrijk om voor opvang door familie of vrienden te zorgen. Ook kan het helpen om de school in te schakelen en te maken dat ook daar extra aandacht voor het kind is”, aldus Keirse.

Leerkrachten
Als laatste spelen in het geval van Merel ook de leerkrachten een belangrijke rol. Manu Keirse legt uit: “Een leerkracht moet, net als ouders, de correcte informatie geven en expliciet zijn na het overleden van een klasgenoot. Daarnaast moeten ze in het achterhoofd houden dat alle emoties normaal zijn. Niet elke klasgenoot heeft dezelfde band met de overledene. Voor sommigen was het een vriend, anderen hadden er helemaal geen band mee en voor enkelingen kan het serieus met de overledene gebotst hebben.”

“Leg als leerkracht uit dat er veel verschillende emoties mogelijk zijn, en dat die allemaal normaal zijn. Een boekje waarin iedereen iets kan schrijven, is een belangrijk hulpmiddel voor leerkrachten in het rouwproces, zeker bij leerlingen die moeite hebben de emoties niet te verwoorden. Een grote fout is het overleden kind te idealiseren. Want dan geef je de klasgenoten de boodschap dat ze dood moeten zijn om de aandacht te krijgen.”

Geen houdbaarheidsdatum
Verder wil Keirse nog meegeven dat er een geen houdbaarheidsdatum op rouwen staat. “Het verdriet kan nog jaren later (plots) de achterblijvers overvallen. Bijvoorbeeld tijdens de proclamatie in het laatste jaar van het middelbaar zullen de klasgenoten aan Merel denken en haar missen. En zeker voor de ouders wordt die dag een erg moeilijk moment.”

Wil je meer informatie over rouwverwerking, bekijk hier dan eens de vele boeken die Manu Keirse over het onderwerp geschreven heeft.

BRON: http://www.goedgevoel.be/gg/nl/575/Gezin/article/detail/2508929/2015/11/01/Een-klasgenootje-sterft-en-wat-doe-je-dan-Zo-help-je-kinderen-bij-verlies.dhtml

Zoals volwassenen blijven kinderen van deze emotie ook niet gespaard. En zeker als het dan nog eens gaat over een familielid of een klasgenootje. Dat is voor hen soms een hele zware verwerking waar je toch even moet blijven bij stil staan. Zeker in de school en klas moeten ze er aandacht aan geven, en ook kinderen die hun emoties willen uiten dit ook laten doen. Het is soms moeilijk om het zelfs te begrijpen dood de persoon is er niet meer. Hoe leg je dit soms uit. Soms kan het nuttig zijn om tekeningen te laten maken een collage zodat ze dat wat ze niet kunnen zeggen daarin kunnen leggen. Het is dan ook van groot belang als kinderen elkaar erin steunen, en dan nog eens aanvoelen dat ze er niet alleen emotioneel van zijn. Dat ze voelen dat ze hulp krijgen als het nodig is, dat er gepraat kan worden. Want sluit maar eens je ogen beeld je in als je in een klas zit met 20 leerlingen, en plots is er een stoel leeg. Zie je de foto nog alleen aan de muur hangen. Wat er dan door je heen gaat is voor een kind nog 100maal zoveel meer. 

STERKTE AAN DE FAMILIE EN VRIENDJES EN DE SCHOOL VAN DE TWAALFJARIGE MEREL DE PRINS

AUM NAMASTE BOEDDHA BRUNO
Om Shanthi,
spiritueel en het aardse moet men kunnen verbinden

http://users.telenet.be/Boeddha_Bruno/

AUM MANI PADME HUM

De dood kun je niet ontlopen

De vraag naar de ziel houdt de gemoederen al eeuwen lang bezig en we hebben er nog steeds geen eenduidig antwoord op. Het is meestal een discussie tussen de waarheid van de wetenschap en die van de godsdiensten.

dood1

Duidelijk is dat je de dood niet kunt ontlopen. Misschien is het daarom wel een onderwerp die mensen mijden, laat staan aan denken en lieve niet over praten. Want op een dag moet je toch alles achter laten wat je lief is. Vaak ga je er van uit dat je pas sterft op hoge leeftijd en je nog jaren hebt te gaan. Helaas bewijzen de vele berichten om ons heen dat het vaak anders is. Ook jonge mensen laten het leven. Daarnaast word je regelmatig met de dood geconfronteerd door alles wat je via de media binnenkrijgt. Ondanks dat we regelmatig aan de dood worden herinnerd doen we vaak alsof we de dood als vaststaand feit niet begrijpen.

dood

Ook ik vind het elke keer onbegrijpelijk als iemand, die positief in het leven staat, er opeens niet meer is. Natuurlijk weet je dat de dood altijd op de loer ligt, maar het nieuws komt keihard binnen als het om een bekende gaat. Je kunt zomaar, in één seconde je laatste adem uitblazen. De dood is onvermijdelijk. De enige zekerheid die we meekrijgen als we geboren worden, is dat we zullen sterven. De afgelopen dagen was er veel te doen rondom donorregistratie.  Mijn dochter wil het (nu) perse niet. Ik heb er geen moeite mee en heb al bijna heel mijn leven een ‘donorcodicil’ op zak.  Na mijn dood mogen ze alles gebruiken. Ik vind het een mooi idee dat ik zo doorleef. Mijn lijf zie ik dan ook los van mijn ziel. Na mijn dood blijft mijn stoffelijk lichaam achter en gaat mijn ziel  naar misschien het hiernamaals of een volgend leven. We zullen het wel zien.

BRON: http://paranormaal.blog.nl/general/2014/10/14/de-dood-kun-je-niet-ontlopen

Spijtig genoeg ontloopt niemand dit. Alleen voor de ene is het te vroeg een ander wordt oud. En dat is soms moeilijk te aanvaarden. Net dat er zijn die moeten lijden en andere een mooie dood krijgen. Of in het slechtste geval door een ongeval. Maar de dood is eigenlijk iets dat bij ons leven hoort. En men zou er geen angst moeten voor hebben. Al weet niemand wat er echt daar is of met je gebeurd. Maar als je er geen angst  voor hebt om te sterven zal je niet blijven vechten om hier te blijven en kan je loslaten. Want daar gaat het om, om het laatste stukje los te laten.

AUM NAMASTE BOEDDHA BRUNO
Om Shanthi,
spiritueel en het aardse moet men kunnen verbinden

http://users.telenet.be/Boeddha_Bruno/

AUM MANI PADME HUM

OMGAAN MET DE DOOD

We kennen allemaal het leven en de dood.

En we worden in ons leven met beide geconfronteerd.

Toch bij het leven staan mensen nooit stil en kunnen ze er open over praten. Ze delen de goede en slechte momenten. Maar bij het laatste staan heel weinig mensen stil. En het is ook een stukje dat gewoon bij het leven hoort.

We worden naakt geboren.

We gaan naakt van de aarde.

Maar wat gebeurd er nu eigenlijk als de persoon stervende is. In bepaalde religies maken ze er een feest van bij andere komen de meeste emoties naar boven.

Men kan de dood in twee punten scheiden.

Mensen die niet moeten lijden en die vredig sterven.

Mensen die echt door een hel gaan en moeten afzien voor ze sterven.

Net zoals in het leven het ook eigenlijk is. Er zijn mensen die vredig kunnen leven en kunnen genieten, er zijn er die heel hun leven moeten lijden doordat ze het inzicht niet zien van een vredig en gelukkig leven.

In het Boeddhisme wordt verteld iemand die voor de dood lijd dat deze zich aan het zuiveren is om door te gaan naar de andere zijde. Daarom heeft men in het Boeddhisme het dodenboek beschreven. Waar een persoon uit voorleest bij het bed van de stervende.

Men gaat de persoon begeleiden. Zodat men probeert om de angsten weg te halen die in de ziel zitten. Men kan het eigenlijk bekijken als de persoon zijn levensloop.

Als iemand dementerende is, zal de persoon vergeetachtig worden, en zelfs kunnen er tijden komen dat de persoon volledig in zich zelf keert. Dat deze niemand kent en soms zelfs een bepaalde face gaat aannemen. Baby jong kind. Het is niet leuk om te zien maar eigenlijk is het voor de persoon zijn wereldje zijn gevoel dat terug naar boven komt.

Weer anderen moeten echt lijden moet pijn hebben. Dat ik zeker niet goedkeur want geen enkel wezen moet lijden. Men mag op een vredige manier inslapen en heengaan.

Toch op zo een moment is het de ziel die echt heldere beelden uitzend en zo zal de persoon zijn dood beleven. Die beelden gaan gepaard met angsten. Angsten om los te laten, om bezittingen achter te laten. Daarom hoor je wel eens dat iemand lang gevochten heeft om te sterven.

Iedereen zal wel zo een voorbeeld hebben of voor de geest kunnen halen. En nogmaals mensen het is niet nodig om zo te vechten om zo te lijden. Maar het is gewoon de wil van geest en lichaam. Op zo een moment en dat zal nooit iemand kunnen vertellen gaan er heel wat beelden en gevoel door de persoon zijn lichaam. Tot op een moment dat de persoon met zichzelf in het reine komt en de stap kan maken.

Als we de dood kunnen zien als iets normaals als iets dat blij het leven hoort. Zijn er al minder angsten en zal het lichaam zich niet verzetten. Eigenlijk kan men het bekijken als een ziekte, als je ervoor openstelt dat het zich in je lichaam nestelt en je leert het aanvaarden en anders te leven. Dan zal je lichaam ook minder verschijnselen tonen van de ziekte. Wel dat is juist met de dood hetzelfde. Als men er vrede mee neemt en je op een rustige manier je lichaam en geest van deze aarde los kan laten zal je geen lijden kennen.

Ook is het zo hoe langen men probeert op aarde te blijven hoe langer het duurt voor je mee kan gaan naar de andere wereld. Een mooi voorbeeld is Ghost. Het niet aanvaarden dat men dood is en zo tussen aarde en de andere kant blijft hangen.

Daarom dat men de mens niet gelijk gaat begraven of verassen. Er zit altijd tijd tussen, en die tijd is om alles een rustig heen te geven.

In bepaalde culturen en religies gaat men ervan uit dat 7 tot 49 dagen het duurt voor de geest zich heeft los kunnen maken van het aardse.

Nu beste lezers dit stukje heb ik geschreven door een vraag van sattvahealing waaronder hier de link te vinden is.

http://sattvahealing.wordpress.com/2014/01/17/reflectie-dood-symboliseert-ook-gelijk-het-leven/#respond

Over de dood kan men zoveel vertellen maar nooit zullen we met zekerheid weten wat nu het heengaan is. Ook hoe de persoon dat zelf ervaart. Daarom moeten we voor deze materie altijd uitgaan van geschreven teksten, en je eigen gedachte en gevoelens.

Nu op mijn blog kan je ook een stukje lezen over BDE. Dat ik zelf ook ooit heb mogen meemaken.

https://shivatje.wordpress.com/?s=bijna+dood+ervaring

DE DOOD

NET ALS EEN GEBOORTE

MEN WEET VAN NIETS ALS WE OP AARDE KOMEN

EN WE LATEN ALLES ACHTER ALS WE DE AARDE LOSLATEN

DAT IS DE DOOD

DAAR ZOVEEL ANGST VOOR IS

MAAR WIE WEET OOK ZO MOOI

NET ZOALS HET LEVEN MISSCHIEN GEWEEST IS

DAT IS LIEFDE VOOR DE DOOD KENNEN

AUM NAMASTE BOEDDHA BRUNO

Om Shanthi,
spiritueel en het aardse moet men kunnen verbinden

http://users.telenet.be/Boeddha_Bruno/

 

AUM MANI PADME HUM

Pensieri Parole e Poesie

Sono una donna libera. Nel mio blog farete un viaggio lungo e profondo nei pensieri della mente del cuore e dell anima.

Nadia wandelt

Wandelblog

We Love Me Now

Very OK Person! Connect with me; lovemeanonymous5@gmail.com Instagram: _l.o.v.e.me

Tiernnadrui

Dans in de regen

Myrela

Umjetnost, zdravlje, civilizacije, fotografije, priroda, knjige, recepti, itd.

Levenslange blog

levenslessen

Tistje

ervaringsblog autisme sinds 2008

Yab Yum

Yab Yum

Vreemde avonturen met nonkel Juul en consoorten.

Met Nonkel Juul, Bieke en tal van anderen

Theo-Herbots-Freelance-Journalist-Fotograaf 💙|| Daily Information in 💌 in 1️⃣1️⃣0️⃣ Languages ✅

You can translate any page and post on this "GREAT" Blog into 110 Languages with the Google Translate Widgete 😀‼ || Gedachten over Levensstijl en Gezondheid. Een gezondheid 😀 en Fotografie💥-Blog 💌Speciaal voor U ✅, Samen met U ✅, Samen door U ✅💚||

MyView_Point

Right <> correct of the center

Bio-Blogger

Bio-Blogger is an excellent source for collaborations and to explore your businesses & talents.

Regenboogbui

~ Leren, creëren, inspireren ~

saania2806.wordpress.com/

Philosophy is all about being curious, asking basic questions. And it can be fun!

newtoneapblog

A Discarded Plant

Inhale Peace; Exhale Love. Joy will Follow! - RUELHA

As long as there's breath, there will always be HOPE because nothing is pre-written and nothing cannot be re-written!

Ontmanteld en Ontwricht

Blog door Chana Van Ryzeghem

Looking for cbd supplements?🌿

HEMP up your life! The power of nature🌿

YOUNGREBEL

Blog about life, positivity, selfcare, food and beauty.

Chateau Cherie

Exposing Bullies and Liberating Targets to Make The World a Safer Place for All

bewustZijnenzo

Magazine: Inspiratie voor een gezond gelukkig en bewust leven

Beaunino loopt de Camino

‘Gewoon doorlopen!’

Blog with Shreya

A walk through the blues of life!

Soni's thoughts

No Fear, Express dear

ruhumayolculuk 🦋💗

kendime, ruhun katmanlarına doğru bi keşfe çıktım...🦋🧚‍♀️💫🌠

Ka Sry malamakerij

Mala's magie

panono panono

STAP VOOR STAP OP ONTDEKKING

Unlocking The Hidden Me

Tranquil notions, melange of sterile musings & a pinch of salt

%d bloggers liken dit: