Václav Havel and the 14th Dalai Lama, the story of a friendship and a message for the world

On Dec. 18, 2011, ten years ago, Václav Havel passed away. Czech human rights advocate Katerina Bursik Jacques writes about the extraordinary friendship between the Czech president and the Dalai Lama. Photo: Zdenek Merta.

Human rights are universal and indivisible. Human freedom is also indivisible: if it is denied to anyone in the world, it is therefore denied, indirectly, to all people. This is why we cannot remain silent in the face of evil or violence.
-Václav Havel, “Summer Meditations,” 1991
In Czechoslovakia, 1989 began with police arrests on Wenceslas Square in Prague during a low-key commemorative event, marking the death of student Jan Palach who, in January 1969, had burned himself to death, in protest against the occupation of Czechoslovakia by Warsaw Pact troops, in an attempt to rouse a society that was descending into apathy. Among those arrested was playwright and leading Czechoslovak dissident Václav Havel, for whom this was nothing new. He had served more than four years in prison in the past. There was no indication in January that 1989 would become a year of ‘miracles’ that would bring freedom to the entire Soviet bloc and make the imprisoned dissident Havel president before the year was out.
Virtually no one knew—and not only in Czechoslovakia—that martial law had been declared in the Tibetan capital, Lhasa, in March 1989. But when, a few months later, at the beginning of June, images of the brutal crackdown in Tiananmen Square in Beijing were circulated around the world, the public was badly shaken. At the sight of tanks targeting defenseless young people, Czechoslovak citizens also felt solidarity and anxiety, as it recalled their own humiliation in 1968 when Soviet tanks had arrived on the streets of Prague.

During the Soviet invasion of Czechoslovakia, Czechoslovaks carry their national flag past a burning tank. Photo: Wikimedia Commons.

In August 1968, brute force had dashed any hopes of freer conditions in the country. In Czechoslovak cities, streets were aflame, and people were injured and died. Twenty years of so-called ’normalization’ followed, during which the Czechoslovak public (except for a small group of convinced Communist ideologues or opportunists who profited personally from Soviet influence) regarded the Soviet Union, whose regime they despised, as their greatest enemy. The topic of a remote Communist China was somehow beyond the European horizon at the time—most people, apart from insiders, were not interested.
But it was the Tiananmen Square massacre in June 1989 that shocked the world. It reminded everyone that there was another totalitarian power besides the Soviet bear —Communist China, which did not hesitate to send in the army against its own people and inflict a bloodbath on them, even in front of media cameras. The nature of the Chinese Communist regime, in all its monstrousness, was thus suddenly visible to anyone who wished to see. Tiananmen resonated in Czechoslovakia too and only served to reinforce the sense of disgust with Communism and a degree of hopelessness about the future.

A fateful encounter

The first fateful connection between Václav Havel and His Holiness the Dalai Lama was on Oct. 5, 1989, the day of Havel’s birthday, and also the date on which the annual Nobel Peace Prize was to be announced. Václav Havel was about to celebrate his birthday with friends, but he had to be on the alert. As in previous years, he was on the shortlist of candidates for the prestigious prize and had to be prepared to answer questions from foreign journalists (their Czechoslovak counterparts were certainly not interested in such a thing; they may even have been terrified at the thought of having to report on an award to a prominent opponent of the regime …). According to witnesses, the first person to inform Václav Havel that the prize had been awarded to the Tibetan Dalai Lama was a journalist from Reuters. Havel’s response in English was brief and typical for him: ‘He deserves it!’ Later, the Dalai Lama made the same remark about Havel.
Although there were plenty of reasons in 1989 why Havel should finally have been awarded the most important human rights prize of all, the situation of the Tibetans was more arduous than that of the Czechoslovaks, and the massacre in Beijing certainly contributed to the choice of the Dalai Lama, who was both a symbolic victim of Chinese Communist subversion and an embodiment of its antithesis, the policy of nonviolence.
Moreover, nonviolence was also what Havel symbolized. Both were prominent representatives of their occupied nations, one a dissident and prisoner of conscience, the other a political exile who had lost his homeland. For their compatriots, they were moral authorities who kept alive the hope of freedom and a life of dignity, however unimaginable it was on that October day. Without being acquainted with each other or knowing much about each other, they were already linked by the similarity of their personal fate and the parallels between their peoples.
The Czechoslovaks and Tibetans both experienced firsthand subjugation and military occupation, coupled with the loss of fundamental freedoms—the elimination not only of political and civil rights, but also of culture and religion, combined with censorship and a pervasive state ideology. In both Czechoslovakia and Tibet, the occupying regimes imposed a harsh materialist doctrine that deprived individuals of their creative potential and their religious and spiritual dimension. The Communist ideal of the human being was—and is—in stark contrast to what the monk Dalai Lama and citizen Václav Havel represented.
Czechoslovaks and Tibetans mirrored each other’s experiences not only of foreign occupation but also of government-in-exile. The Dalai Lama created his shortly after escaping to India, the Czechoslovaks created theirs in London during the Second World War. And both in Czechoslovakia and among Tibetans there were individuals who shouldered the burden of the moral dilemma and made themselves individually the loudest voice of conscience of their people, the so-called burning torch.
In October, neither Havel nor the Dalai Lama could have foreseen the changes that would take place in a few weeks’ time. However, events gathered momentum quickly, and the fall of East Germany’s Berlin Wall in November was followed by demonstrations in Czechoslovakia and the so-called Velvet Revolution, which, apart from the initial violent clash between armed security forces and students on Nov. 17 in Prague, took an unexpectedly smooth course, inadvertently materializing Havel’s ideal of nonviolence.
When His Holiness the Dalai Lama received the Nobel Peace Prize at a ceremony in Oslo on Dec. 10, Human Rights Day, the Velvet Revolution was already in full swing. Havel was at the center of the action and was somehow naturally heading for the presidency.
One of those who participated in nominating the Dalai Lama for the Nobel Prize and who also attended the award ceremony in Norway was a former Indian diplomat in Prague, a supporter of the democratization process in Czechoslovakia and a supporter of the Tibetan cause, Mr. Manohar Lal Sondhi. He decided to connect his idols, the Dalai Lama and Havel. Before returning to India from Oslo, he stopped in revolutionary Prague, where he visited the Civic Forum office to convey the Dalai Lama’s wish “that Czechoslovakia become a centre of peace in Europe” together with a personal message to Václav Havel. In return, Mr. Sondhi then took to India a greeting from Mr. and Mrs. Havel to the Dalai Lama. He thus became one of the driving forces behind the events surrounding the Dalai Lama’s historic visit to Prague.

First time in Czechoslovakia

On Dec. 29, 1989, six weeks after the outbreak of the Velvet Revolution, Václav Havel was elected president amid general euphoria. A few days later, millions of Czechoslovak households were watching his New Year’s message on television screens. Havel began his speech by stating that the citizens had been lied to for decades, and that he had not been elected president in order to lie to them too. According to Havel, truth and love were supposed to triumph over lies and hatred. Empty Communist platitudes about class struggle and happy tomorrows were replaced by truthful words from President Havel about the poor state of society and a proposal for the direction a free country should take together with the policies it should pursue. In his speech, Havel formulated the values on which the new democracy was to be based.

Václav Havel welcomes the Dalai Lama in Prague. Photo: OHHDL.

And surprisingly for some, Havel concluded his television appearance by expressing his wish that Czechoslovakia be visited as soon as possible by two important spiritual authorities, the Catholic Pope John Paul II and the Tibetan Dalai Lama. As a man not firmly anchored in religion, but deeply grounded philosophically and spiritually, Havel understood the value of “interreligious dialogue,” which he publicly encouraged and later fully developed at the FORUM 2000 conferences, of which the Dalai Lama later became a regular guest and an integral part.
In his speech, Havel said verbatim that he would be “happy” if they both came, even if only for a single day. It’s obvious what he meant: restoring spirituality in a society which had been distorted by “historical materialism” and was spiritually arid. Later, when Havel recalled the Dalai Lama’s first invitation to Prague, he spoke about how the Dalai Lama had brought a little bit of light into our midst for a time. And witnesses confirm that this was indeed the case.
Apart from the spiritual motivation for both invitations, there was also a political aspect, of course. John Paul II was known for his opposition to Communism and his sense of human rights, and his arrival signaled not only the return of religious liberties to Czechoslovakia, but also the end of the Communist ideology in Central Europe. Likewise, the Dalai Lama, as the spiritual leader of Tibet, was also the foremost representative of a hard-pressed nation, who carried the hopes of his people on his shoulders. The Dalai Lama and the Pope arrived in Prague on Feb. 3 and April 21, 1990, respectively.
In retrospect, the Dalai Lama’s entire visit to Prague seems like a small miracle, when one considers that it took place only a month after Havel introduced the idea. On the Czechoslovak side, there was no experience of diplomatic protocol, and those who were present recall that everything happened somewhat chaotically. At a time when there were no mobile phones or the internet, and it was not possible to buy a ticket with just a couple of clicks on a computer as it is today, it was also an extraordinary organizational feat on the part of the Tibetans. Havel’s office prepared a three-day program, which in practice was modified in various ways and consisted of a series of public appearances, impromptu meditations and meetings with the general public, who turned up at various points to see and greet the distinguished guest. The most important of these meetings was the initial audience of the Dalai Lama with Cardinal František Tomášek in the Archbishop’s Palace at Prague Castle, and especially the meeting with Václav Havel himself at Lány Castle.
Few people in Czechoslovakia had any clear idea about the Dalai Lama, rather just a vague notion of what and whom he represented and that he was a recent Nobel Peace Prize winner. Apparently, not even Václav Havel knew exactly what to expect. In this connection, he later remarked that at that time his “knowledge of Tibet and its brave inhabitants was almost entirely from books.”
As both men recall, and as eyewitnesses testify, their first meeting was warm and, in a sense, surprisingly informal from the very outset. People described the intimacy that developed between the two men almost immediately. Both had a pleasantly detached approach to their functions and roles, both were informal and both liked to laugh. The Dalai Lama appreciated Havel’s sense of humor, humanity and naturalness. Havel, too, was pleasantly surprised by the warmth and directness of the holy man, who had a ready wit and a broadminded assessment of worldly transgressions. He told Havel, a heavy smoker, that he looked forward to “a second revolution when the country will stop smoking at the dinner table.”
What drew Havel to the Dalai Lama was his desire for spirituality, and many agree that he was fascinated by him on a human level. But it was also Havel the politician who felt the need to support the Dalai Lama in his legitimate efforts to preserve Tibetan autonomy against Chinese Communist oppression. Even as a president and statesman, he did not change his priorities and was actively concerned about human rights everywhere, so that his attitude toward Tibet and the presence of the Dalai Lama were a logical outcome of that attitude.
As soon as the plane touched down, sympathizers gathered at the airport with improvised banners welcoming the “exotic visitor.” Video footage shows His Holiness’ beaming face as he steps off the plane and sets foot for the first time in his life on the soil of a former Communist bloc country (apart from a brief visit to East Berlin on his way to receive the Nobel Prize).
The Dalai Lama’s visit seemed to be telling the people of Czechoslovakia and the whole world: This is the new us, these are the values we profess; Communism is gone and will never return. We stand for the oppressed elsewhere in the world; Tibet has our support, it too deserves its freedom.
The Chinese embassy protested, but nobody was too worried about it. As president of a now-free country, Havel, who had always been guided less by interests than by principles, had simply extended an invitation to the Tibetan leader.
The Dalai Lama’s first visit to Prague was a political and cultural milestone for hosts and visitors alike. For the Czechoslovaks, the arrival of the Tibetan leader marked one of the new regime’s first significant acts of foreign policy, a clear symbol of the rejection of the old order in the newly liberated country. For the Tibetans, they were able to see their spiritual and political leader walking side by side with one of the most important representatives of the democratic movement in the world. This gave them great hope that they too would one day rid themselves of authoritarian rule in a similar fashion. Since then, the Dalai Lama has visited the Czech Republic 10 times—twice since the death of Václav Havel—as a participant in conferences and ecumenical meetings within the framework of FORUM 2000.
The Dalai Lama had traveled abroad prior to his first visit to Prague, but not nearly as much as after his meeting with Václav Havel. He toured Europe in 1973 and at the end of that decade he visited the United States for the first time, including Congress, and around the same time he also addressed the European Parliament. The Nobel Prize has contributed to his prestige and his universal renown, and fostered the interest of the world public in the Tibetan issue. However, it may be said that Václav Havel was the one who, with his unexpected invitation, really broke a longstanding taboo, because until then no head of state had honored the Dalai Lama in such a way.

The voice of Czechoslovakia in the World

If people in the world knew about Czechoslovakia, it was mainly thanks to Václav Havel. He quickly became a globally recognized moral icon and authority, and not only politicians but people from all walks of life, including business and show business, not to mention rock stars like the Rolling Stones, were interested in meeting him. What Havel did or said attracted unprecedented media interest, and choosing to meet the Dalai Lama worked like a spell, opening other important doors, from the White House to the Élysée Palace and the Bundestag.
That there was something mystical in Václav Havel’s relationship with the Dalai Lama is confirmed by their last meeting. In the summer of 2011, Havel’s health deteriorated, and the Dalai Lama was informed of the fact. That October, Václav Havel celebrated his 75th birthday, but he gradually withdrew from public life. In November, Czech television broadcast his last ever public interview—with his former cellmate who had deepened his relationship with faith and spirituality while in prison, the current Cardinal Dominik Duka.
On Saturday, Dec. 10, 2011, again symbolically on Human Rights Day and on the anniversary of the awarding of the Nobel Prize to the Dalai Lama, the two men met for what we now know was the last time. The two of them first spent some time alone and then made a joint appearance before the press. Václav Havel was visibly frail and obviously very ill, but he was smiling and pleased to meet his precious friend. A week later, on Dec. 18, Václav Havel breathed his last and, as described by Sister Boromejka, the nun who cared for him in his last moments, it was as if he had blown out a candle. The flame of a fulfilled life had gone out, and His Holiness the Dalai Lama was the last guest and friend to say goodbye to him in person just before his death. In a way, it was otherworldly and completed the circle.
The Dalai Lama has returned to Prague twice since Havel’s death. Each time he stressed how strong their relationship was, but most importantly he appealed to us to carry on fulfilling Havel’s legacy. What the Dalai Lama has in mind are Havel’s universal principles and moral fortitude, his lifelong concern for human rights and the environment, and his belief in the meaningfulness of dialogue and bringing nations together, as is happening, for example, in the European Union, which received the strong support of both Havel and the Dalai Lama.
But we should also feel a commitment because of Havel’s attitude to Tibet, a country to which he offered moral support uncompromisingly from the time he took office until the end of his life. He remained firm in his view that human rights take precedence over economic interests. Once, while still in office, he wrote to His Holiness that if the Beijing government ever invited him to China, he would insist on visiting Tibet and Taiwan as part of the trip. Needless to say, the Chinese never invited him.
On the occasion of the important 4th International Meeting of Tibet Support Groups hosted by the Czech Senate in 2003, Havel gave a speech that clearly illustrates his retrospective view of the decision he had taken over a decade earlier and that shows that he stood by it and would not act differently in the future:
“When in 1990, at the very beginning of my first presidential term, I welcomed the supreme spiritual leader of the Tibetan nation to Prague, I caused some confusion; allegedly the invitation to His Holiness was due to my lack of political and diplomatic experience. To risk worsening relations between Czechoslovakia and mighty China seemed to many to be an act of sheer recklessness. Since then, however, His Holiness has visited our country several times and Beijing has not yet declared war on us.
“However, we keep hearing that we should not interfere in matters that are none of our business, that we do not understand the problem at all and that the Czech Republic and Tibet have nothing in common. This is the same attitude for which the Czech nation has already paid dearly for the loss of freedom on more than one occasion. Will we never learn? Unlike some of my critics, I believe that if the Czech Republic was unable to export some of its goods to China, it would only be because we have been overtaken by our competitors, not because of our friendly relations with the government-in-exile in Tibet or because we put respect for human rights ahead of momentary commercial interests.
“Why should the greatest power in Asia be afraid of His Holiness the Dalai Lama, who commands no troops? I can personally testify (although it never ceases to fascinate me) that autocratic politicians, backed by the entire state apparatus, including the military, are always annoyed when someone stands up to them, even though that person is armed with nothing more than a belief in truth and non-violence.
“I am convinced that the desire for freedom is one of the fundamental traits of human nature. No politician in the world can ignore this fact. The struggle for freedom by non-violent means may be temporarily halted, but never destroyed.”

Not to fear meeting

The politicians who have succeeded Havel in the Czech Republic and elsewhere have not been so principled. This has also contributed to the current situation in which China has unprecedented influence and, with the help of state-of-the-art technology, is undermining and subverting Western democratic countries and their values, as well as manipulating the media and practicing censorship at home, while seeking to exercise it abroad.
The current geopolitical situation seems to be extremely complex, and world politics is once again lapsing into the taboos of the pre-Havel era, when meeting the Dalai Lama was something unacceptable, something that top leaders were reluctant to do for reasons of so-called realpolitik, lest they provoke some kind of imaginary retaliation from China.
We must ask ourselves why liberal democracies are succumbing so readily to this pressure and abandoning their own values and principles in the name of so-called economic interests. Let us ask ourselves what would happen if the entire free world were to say at the same moment a clear “no” to Chinese intimidation and blackmail. What would happen if Western leaders were to say to China with one voice that they stood behind Tibet and the Dalai Lama, that they stood behind the right of the people to freedom of religion and the development of their own culture. That, like Havel, they placed human dignity and human rights above narrow utilitarian interests and behaved in a way that was right. The answer is banally simple: “nothing” would happen at all. China would not stop doing business with the world, its threats would be empty saber-rattling with no real impact.
If the world will be commemorating the outstanding figure of Václav Havel on the 10th anniversary of his death, and if statesmen will be lauding with due emotion his merits and the ideas he promoted, it might be a good idea for them to examine their consciences and emulate Havel with practical actions.
They should send a clear signal to China that they will not be intimidated or blackmailed, that they will meet with whomever they want, whether it be Tibetan emigrants or Uyghurs, that they will support dissidents and prisoners of conscience in China, the way that Havel stood up publicly and with complete commitment for the signatories of the 2008 “Charter 08,” inspired by the Czechoslovak “Charter 77.” The best-known of them, Liu Xiaobo, who lost first his freedom and then his life as a result of the Communist regime, was not allowed to personally accept the Nobel Peace Prize, which he was awarded shortly before his death. It was precisely for him that Havel drew up a petition calling for his release from prison, which he personally placed in the mailbox of the Chinese Embassy in Prague in 2008, in the presence of the media.

Photo: Ondrej Besperat.

We can all follow the advice of His Holiness the Dalai Lama and fulfil the legacy of Václav Havel: by being truthful, by seeing environmental and climate protection issues as absolutely fundamental, by supporting and protecting the European Union, and by not forgetting Tibet and its people. Because, as Václav Havel wrote: if human freedom is denied to anyone in the world, it is therefore denied, indirectly, to all people. Long live Havel, long live the Dalai Lama!
Katerina Bursik Jaques served as Head of the Human Rights Department in the Government of the Czech Republic. She was also Director of the Office of the Deputy Prime Minister and the Government Commissioner for Human Rights. She is a former Member of the Parliament of the Czech Republic, Chairperson of the Parliamentary Committee on European Affairs and a Member of the Foreign Affairs Committee. She founded and chaired the Tibet Support Group in the Czech Parliament and organized His Holiness the Dalai Lama’s official visit in the Parliament of the Czech Republic. Katerina is Co-founder of the NGO “Czechs Support Tibet.” She is a member of ICT Germany, Secretary of the Tibet Support Group in the Czech Parliament and Member of the Steering Committee of the International Tibet Network.

BRON: https://savetibet.nl/nieuwsartikel/vaclav-havel-and-the-14th-dalai-lama-the-story-of-a-friendship-and-a-message-for-the-world/

Hier de vertaalde tekst.


Op 18 december 2011, tien jaar geleden, stierf Václav Havel. De Tsjechische mensenrechtenadvocaat Katerina Bursik Jacques schrijft over de buitengewone vriendschap tussen de Tsjechische president en de Dalai Lama. Foto: Zdenek Merta.

Mensenrechten zijn universeel en ondeelbaar. Menselijke vrijheid is ook ondeelbaar: als het aan wie dan ook ter wereld wordt ontzegd, wordt het dus indirect aan alle mensen ontzegd. Dit is de reden waarom we niet kunnen zwijgen in het aangezicht van kwaad of geweld.
-Václav Havel, ‘Zomermeditaties’, 1991
In Tsjecho-Slowakije begon 1989 met politie-arrestaties op het Wenceslasplein in Praag tijdens een ingehouden herdenkingsevenement, ter gelegenheid van de dood van student Jan Palach die zich in januari 1969 had verbrand, uit protest tegen de bezetting van Tsjecho-Slowakije door Warschau Pact-troepen, in een poging een samenleving op te wekken die in apathie afdaalde. Onder de gearresteerden was toneelschrijver en vooraanstaande Tsjechoslowaakse dissident Václav Havel, voor wie dit niets nieuws was. Hij had in het verleden meer dan vier jaar in de gevangenis gezeten. In januari was er geen indicatie dat 1989 een jaar van ‘wonderen’ zou worden die het hele Sovjetblok vrijheid zouden brengen en de gevangengenomen dissidente Havel tot president zouden maken voordat het jaar om was.
Vrijwel niemand wist – en niet alleen in Tsjechoslowakije – dat de staat van beleg in maart 1989 was afgekondigd in de Tibetaanse hoofdstad Lhasa. Maar toen een paar maanden later, begin juni, beelden van het brute optreden op het Tiananmen-plein in Peking over de hele wereld werden verspreid, was het publiek zwaar geschokt. Bij het zien van tanks die zich richten op weerloze jongeren, voelden de Tsjechoslowaakse burgers ook solidariteit en angst, omdat ze herinnerden aan hun eigen vernedering in 1968 toen Sovjettanks in de straten van Praag waren gearriveerd.
Tijdens de Sovjet-invasie van Tsjecho-Slowakije dragen Tsjechoslowaken hun nationale vlag langs een brandende tank. Foto: Wikimedia Commons.
In augustus 1968 had brute kracht alle hoop op vrijere omstandigheden in het land de kop ingedrukt. In Tsjechoslowaakse steden stonden straten in brand en mensen raakten gewond en stierven. Twintig jaar van zogenaamde ‘normalisering’ volgden, waarin het Tsjechoslowaakse publiek (met uitzondering van een kleine groep overtuigde communistische ideologen of opportunisten die persoonlijk profiteerden van de Sovjetinvloed) de Sovjet-Unie, wiens regime zij verachtten, als hun grootste vijand beschouwde. Het onderwerp van een afgelegen communistisch China lag op dat moment op de een of andere manier buiten de Europese horizon – de meeste mensen, behalve insiders, waren niet geïnteresseerd.
Maar het was het bloedbad op het Tiananmen-plein in juni 1989 dat de wereld schokte. Het herinnerde iedereen eraan dat er naast de Sovjetbeer nog een totalitaire macht was: het communistische China, dat niet aarzelde om het leger in te zetten tegen zijn eigen volk en hen een bloedbad aan te richten, zelfs voor mediacamera’s. De aard van het Chinese communistische regime, in al zijn monsterlijkheid, was dus plotseling zichtbaar voor iedereen die het wilde zien. Tiananmen weerklonk ook in Tsjechoslowakije en versterkte alleen maar het gevoel van afkeer van het communisme en een zekere mate van hopeloosheid over de toekomst.

Een noodlottige ontmoeting
De eerste noodlottige connectie tussen Václav Havel en Zijne Heiligheid de Dalai Lama was op 5 oktober 1989, de dag van Havel’s verjaardag, en ook de datum waarop de jaarlijkse Nobelprijs voor de Vrede zou worden aangekondigd. Václav Havel stond op het punt zijn verjaardag te vieren met vrienden, maar hij moest alert zijn. Net als voorgaande jaren stond hij op de shortlist van kandidaten voor de prestigieuze prijs en moest hij bereid zijn vragen van buitenlandse journalisten te beantwoorden (hun Tsjechoslowaakse collega’s waren daar zeker niet in geïnteresseerd; ze waren misschien zelfs doodsbang bij de gedachte aan over een onderscheiding moeten rapporteren aan een prominente tegenstander van het regime …). Volgens getuigen was de eerste persoon die Václav Havel informeerde dat de prijs was toegekend aan de Tibetaanse Dalai Lama een journalist van Reuters. Havels antwoord in het Engels was kort en typerend voor hem: ‘Hij verdient het!’ Later maakte de Dalai Lama dezelfde opmerking over Havel.
Hoewel er in 1989 tal van redenen waren waarom Havel uiteindelijk de belangrijkste mensenrechtenprijs van allemaal had moeten krijgen, was de situatie van de Tibetanen moeilijker dan die van de Tsjechoslowaken, en het bloedbad in Peking heeft zeker bijgedragen aan de keuze van de Dalai Lama, die zowel een symbolisch slachtoffer was van de Chinese communistische subversie als een belichaming van de antithese ervan, het beleid van geweldloosheid.
Bovendien was geweldloosheid ook wat Havel symboliseerde. Beiden waren prominente vertegenwoordigers van hun bezette naties, de een een dissident en gewetensgevangene, de ander een politieke balling die zijn vaderland had verloren. Voor hun landgenoten waren het morele autoriteiten die de hoop op vrijheid en een waardig leven levend hielden, hoe onvoorstelbaar het ook was op die oktoberdag. Zonder dat ze elkaar kenden of veel van elkaar wisten, waren ze al met elkaar verbonden door de gelijkenis van hun persoonlijke lot en de parallellen tussen hun volkeren.
De Tsjecho-Slowaken en Tibetanen ondervonden beiden uit de eerste hand onderwerping en militaire bezetting, gekoppeld aan het verlies van fundamentele vrijheden – niet alleen de eliminatie van politieke en burgerrechten, maar ook van cultuur en religie, gecombineerd met censuur en een alomtegenwoordige staatsideologie. Zowel in Tsjechoslowakije als in Tibet legden de bezettende regimes een harde materialistische doctrine op die individuen hun creatieve potentieel en hun religieuze en spirituele dimensie ontnam. Het communistische ideaal van de mens stond – en staat – in schril contrast met wat de monnik Dalai Lama en burger Václav Havel vertegenwoordigden.
Tsjecho-Slowaken en Tibetanen weerspiegelden elkaars ervaringen, niet alleen met buitenlandse bezetting, maar ook met de regering in ballingschap. De Dalai Lama creëerde de zijne kort na zijn ontsnapping naar India, de Tsjechoslowaken creëerden die van hen in Londen tijdens de Tweede Wereldoorlog. En zowel in Tsjechoslowakije als onder de Tibetanen waren er individuen die de last van het morele dilemma op zich namen en van zichzelf de luidste stem van het geweten van hun volk maakten, de zogenaamde brandende fakkel.
In oktober hadden noch Havel, noch de Dalai Lama de veranderingen kunnen voorzien die over een paar weken zouden plaatsvinden. De gebeurtenissen kwamen echter snel in een stroomversnelling en de val van de Berlijnse Muur in Oost-Duitsland in november werd gevolgd door demonstraties in Tsjechoslowakije en de zogenaamde Fluwelen Revolutie, die, afgezien van de aanvankelijke gewelddadige botsing tussen gewapende veiligheidstroepen en studenten op 17 november in Praag, nam een ​​onverwacht soepel verloop, en realiseerde onbedoeld Havels ideaal van geweldloosheid.
Toen Zijne Heiligheid de Dalai Lama de Nobelprijs voor de Vrede ontving tijdens een ceremonie in Oslo op 10 december, de Dag van de Rechten van de Mens, was de Fluwelen Revolutie al in volle gang. Havel stond in het middelpunt van de actie en was op de een of andere manier natuurlijk op weg naar het presidentschap.
Een van degenen die deelnamen aan de nominatie van de Dalai Lama voor de Nobelprijs en die ook de prijsuitreiking in Noorwegen bijwoonde, was een voormalige Indiase diplomaat in Praag, een aanhanger van het democratiseringsproces in Tsjechoslowakije en een aanhanger van de Tibetaanse zaak, de heer Manohar Lal Sondhi. Hij besloot zijn idolen, de Dalai Lama en Havel, met elkaar te verbinden. Voordat hij vanuit Oslo naar India terugkeerde, stopte hij in het revolutionaire Praag, waar hij het kantoor van het Burgerforum bezocht om de wens van de Dalai Lama over te brengen “dat Tsjechoslowakije een centrum van vrede in Europa wordt”, samen met een persoonlijke boodschap aan Václav Havel. In ruil daarvoor nam de heer Sondhi vervolgens een groet mee naar India van de heer en mevrouw Havel aan de Dalai Lama. Zo werd hij een van de drijvende krachten achter de gebeurtenissen rond het historische bezoek van de Dalai Lama aan Praag.

Eerste keer in Tsjecho-Slowakije
Op 29 december 1989, zes weken na het uitbreken van de Fluwelen Revolutie, werd Václav Havel onder algemene euforie tot president gekozen. Een paar dagen later keken miljoenen Tsjechoslowaakse huishoudens naar zijn nieuwjaarsboodschap op televisieschermen. Havel begon zijn toespraak door te stellen dat er tientallen jaren tegen de burgers was gelogen en dat hij niet tot president was gekozen om ook tegen hen te liegen. Volgens Havel moesten waarheid en liefde zegevieren over leugens en haat. Lege communistische gemeenplaatsen over klassenstrijd en gelukkige morgen werden vervangen door waarheidsgetrouwe woorden van president Havel over de slechte staat van de samenleving en een voorstel voor de richting die een vrij land zou moeten uitgaan, samen met het beleid dat het zou moeten voeren. Havel formuleerde in zijn toespraak de waarden waarop de nieuwe democratie moest worden gebaseerd.
En verrassend voor sommigen besloot Havel zijn televisieoptreden met de wens dat Tsjechoslowakije zo snel mogelijk bezocht zou worden door twee belangrijke spirituele autoriteiten, de katholieke paus Johannes Paulus II en de Tibetaanse Dalai Lama. Als een man die niet stevig verankerd was in religie, maar filosofisch en spiritueel diep geworteld was, begreep Havel de waarde van “interreligieuze dialoog”, die hij publiekelijk aanmoedigde en later volledig ontwikkelde op de FORUM 2000-conferenties, waarvan de Dalai Lama later een vaste gast werd en een integraal onderdeel.
In zijn toespraak zei Havel letterlijk dat hij “gelukkig” zou zijn als ze allebei zouden komen, al was het maar voor één dag. Het is duidelijk wat hij bedoelde: het herstellen van spiritualiteit in een samenleving die was vervormd door ‘historisch materialisme’ en spiritueel dor was. Later, toen Havel zich de eerste uitnodiging van de Dalai Lama naar Praag herinnerde, vertelde hij hoe de Dalai Lama een tijdlang een klein beetje licht in ons midden had gebracht. En getuigen bevestigen dat dit inderdaad het geval was.
Naast de spirituele motivatie voor beide uitnodigingen was er natuurlijk ook een politiek aspect. Johannes Paulus II stond bekend om zijn verzet tegen het communisme en zijn gevoel voor mensenrechten, en zijn komst betekende niet alleen de terugkeer van religieuze vrijheden naar Tsjechoslowakije, maar ook het einde van de communistische ideologie in Centraal-Europa. Evenzo was de Dalai Lama, als geestelijk leider van Tibet, ook de belangrijkste vertegenwoordiger van een zwaar onder druk staande natie, die de hoop van zijn volk op zijn schouders droeg. De dalai lama en de paus arriveerden respectievelijk op 3 februari en 21 april 1990 in Praag.
Achteraf lijkt het hele bezoek van de Dalai Lama aan Praag een klein wonder, als je bedenkt dat het slechts een maand nadat Havel het idee introduceerde, plaatsvond. Aan Tsjechoslowaakse kant was er geen ervaring met diplomatiek protocol en degenen die aanwezig waren herinneren zich dat alles enigszins chaotisch verliep. In een tijd dat er nog geen mobiele telefoons of internet waren en het niet mogelijk was om met een paar muisklikken op een computer een kaartje te kopen, zoals nu het geval is, was het ook een buitengewone organisatorische prestatie van de Tibetanen. Het kantoor van Havel bereidde een driedaags programma voor, dat in de praktijk op verschillende manieren werd gewijzigd en bestond uit een reeks openbare optredens, geïmproviseerde meditaties en ontmoetingen met het grote publiek, dat op verschillende punten verscheen om de vooraanstaande gast te zien en te begroeten.
Weinig mensen in Tsjechoslowakije hadden een duidelijk idee over de Dalai Lama, eerder slechts een vaag idee van wat en wie hij vertegenwoordigde en dat hij een recente Nobelprijswinnaar voor de Vrede was. Blijkbaar wist zelfs Václav Havel niet precies wat hem te wachten stond. In dit verband merkte hij later op dat in die tijd zijn “kennis van Tibet en zijn dappere inwoners bijna volledig uit boeken kwam”.
Zoals beide mannen zich herinneren, en ooggetuigen getuigen, was hun eerste ontmoeting vanaf het begin warm en in zekere zin verrassend informeel. Mensen beschreven de intimiteit die zich vrijwel onmiddellijk tussen de twee mannen ontwikkelde. Beiden hadden een prettig afstandelijke benadering van hun functies en rollen, beiden waren informeel en hielden allebei van lachen. De Dalai Lama waardeerde Havels gevoel voor humor, menselijkheid en natuurlijkheid. Ook Havel was aangenaam verrast door de warmte en directheid van de heilige man, die een scherpzinnig verstand had en een ruimdenkend oordeel had over wereldse overtredingen. Hij vertelde Havel, een zware roker, dat hij uitkeek naar “een tweede revolutie wanneer het land stopt met roken aan de eettafel”.
Wat Havel naar de Dalai Lama trok, was zijn verlangen naar spiritualiteit, en velen zijn het erover eens dat hij op menselijk niveau door hem gefascineerd was. Maar het was ook Havel, de politicus, die de behoefte voelde om de Dalai Lama te steunen in zijn legitieme inspanningen om de Tibetaanse autonomie te behouden tegen de Chinese communistische onderdrukking. Zelfs als president en staatsman veranderde hij zijn prioriteiten niet en was hij overal actief bezig met mensenrechten, zodat zijn houding ten opzichte van Tibet en de aanwezigheid van de Dalai Lama een logisch gevolg van die houding waren.
Zodra het vliegtuig landde, verzamelden sympathisanten zich op de luchthaven met geïmproviseerde spandoeken die de ‘exotische bezoeker’ verwelkomden. Videobeelden tonen het stralende gezicht van Zijne Heiligheid als hij uit het vliegtuig stapt en voor het eerst in zijn leven voet zet op de grond van een voormalig communistisch blokland (afgezien van een kort bezoek aan Oost-Berlijn op weg om de Nobelprijs in ontvangst te nemen) ).
Het bezoek van de Dalai Lama leek de mensen van Tsjechoslowakije en de hele wereld te vertellen: dit is de nieuwe wij, dit zijn de waarden die we belijden; Het communisme is verdwenen en zal nooit meer terugkeren. Wij staan ​​voor de onderdrukten elders in de wereld; Tibet heeft onze steun, ook het verdient zijn vrijheid.
De Chinese ambassade protesteerde, maar niemand maakte zich daar zorgen over. Als president van een nu vrij land had Havel, die zich altijd minder door belangen dan door principes had laten leiden, gewoon een uitnodiging aan de Tibetaanse leider gericht.
Het eerste bezoek van de Dalai Lama aan Praag was een politieke en culturele mijlpaal voor zowel gastheren als bezoekers. Voor de Tsjechoslowaken was de komst van de Tibetaanse leider een van de eerste belangrijke buitenlandse beleidsdaden van het nieuwe regime, een duidelijk symbool van de afwijzing van de oude orde in het pas bevrijde land. Voor de Tibetanen konden ze hun spirituele en politieke leider zij aan zij zien lopen met een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de democratische beweging ter wereld. Dit gaf hen grote hoop dat ook zij zich ooit op een vergelijkbare manier van het autoritaire bewind zouden ontdoen. Sindsdien heeft de Dalai Lama Tsjechië 10 keer bezocht – twee keer sinds de dood van Václav Havel – als deelnemer aan conferenties en oecumenische bijeenkomsten in het kader van FORUM 2000.
De Dalai Lama had voor zijn eerste bezoek aan Praag naar het buitenland gereisd, maar lang niet zoveel als na zijn ontmoeting met Václav Havel. Hij toerde in 1973 door Europa en aan het einde van dat decennium bezocht hij voor het eerst de Verenigde Staten, inclusief het Congres, en rond dezelfde tijd sprak hij ook het Europees Parlement toe. De Nobelprijs heeft bijgedragen aan zijn prestige en zijn universele bekendheid, en heeft de belangstelling van het wereldpubliek voor de Tibetaanse kwestie bevorderd. Wel mag gezegd worden dat Václav Havel degene was die met zijn onverwachte uitnodiging werkelijk een al lang bestaand taboe doorbrak, want tot dan toe had geen enkel staatshoofd de Dalai Lama op zo’n manier geëerd.

De stem van Tsjechoslowakije in de wereld
Als mensen in de wereld Tsjechoslowakije kenden, was dat vooral te danken aan Václav Havel. Hij werd al snel een wereldwijd erkend moreel icoon en autoriteit, en niet alleen politici maar mensen uit alle lagen van de bevolking, inclusief het bedrijfsleven en de showbusiness, om nog maar te zwijgen van rocksterren zoals de Rolling Stones, waren geïnteresseerd in een ontmoeting met hem. Wat Havel deed of zei trok ongekende media-aandacht, en de keuze om de Dalai Lama te ontmoeten werkte als een betovering en opende andere belangrijke deuren, van het Witte Huis tot het Élysée-paleis en de Bondsdag.
Dat er iets mystieks was in de relatie van Václav Havel met de Dalai Lama wordt bevestigd door hun laatste ontmoeting. In de zomer van 2011 verslechterde de gezondheid van Havel en werd de Dalai Lama hiervan op de hoogte gebracht. In oktober vierde Václav Havel zijn 75ste verjaardag, maar hij trok zich geleidelijk terug uit het openbare leven. In november zond de Tsjechische televisie zijn laatste openbare interview ooit uit – met zijn voormalige celgenoot die zijn relatie met geloof en spiritualiteit had verdiept terwijl hij in de gevangenis zat, de huidige kardinaal Dominik Duka.
Op zaterdag 10 december 2011, opnieuw symbolisch op de Dag van de Rechten van de Mens en op de verjaardag van de toekenning van de Nobelprijs aan de Dalai Lama, ontmoetten de twee mannen elkaar voor wat we nu weten dat het de laatste keer was. De twee brachten eerst enige tijd alleen door en verschenen daarna gezamenlijk voor de pers. Václav Havel was zichtbaar zwak en duidelijk erg ziek, maar hij glimlachte en was blij zijn dierbare vriend te ontmoeten. Een week later, op 18 december, blies Václav Havel zijn laatste adem uit en, zoals beschreven door zuster Boromejka, de non die voor hem zorgde in zijn laatste momenten, was het alsof hij een kaars had uitgeblazen. De vlam van een vervuld leven was uitgegaan en Zijne Heiligheid de Dalai Lama was de laatste gast en vriend die vlak voor zijn dood persoonlijk afscheid van hem nam. In zekere zin was het buitenaards en maakte de cirkel rond.
De Dalai Lama is sinds de dood van Havel twee keer teruggekeerd naar Praag. Elke keer benadrukte hij hoe sterk hun relatie was, maar vooral deed hij een beroep op ons om door te gaan met het vervullen van de erfenis van Havel. Wat de Dalai Lama voor ogen heeft, zijn de universele principes en morele standvastigheid van Havel, zijn levenslange zorg voor mensenrechten en het milieu, en zijn geloof in de zin van dialoog en het samenbrengen van naties, zoals bijvoorbeeld gebeurt in de Europese Unie, die de krachtige steun kreeg van zowel Havel als de Dalai Lama.
Maar we moeten ook een verbintenis voelen vanwege Havels houding ten opzichte van Tibet, een land waaraan hij vanaf zijn aantreden tot aan het einde van zijn leven compromisloos morele steun heeft geboden. Hij bleef vastberaden bij zijn standpunt dat mensenrechten prevaleren boven economische belangen. Eens, terwijl hij nog in functie was, schreef hij Zijne Heiligheid dat als de regering van Peking hem ooit naar China zou uitnodigen, hij erop zou staan ​​Tibet en Taiwan te bezoeken als onderdeel van de reis. Onnodig te zeggen dat de Chinezen hem nooit hebben uitgenodigd.
Ter gelegenheid van de belangrijke 4e Internationale Bijeenkomst van Tibet Support Groups, georganiseerd door de Tsjechische Senaat in 2003, hield Havel een toespraak die duidelijk zijn retrospectieve kijk illustreert op de beslissing die hij meer dan een decennium eerder had genomen en waaruit blijkt dat hij er achter stond en in de toekomst niet anders zou handelen:
“Toen ik in 1990, helemaal aan het begin van mijn eerste presidentiële termijn, de opperste spirituele leider van de Tibetaanse natie in Praag verwelkomde, veroorzaakte ik enige verwarring; naar verluidt was de uitnodiging aan Zijne Heiligheid te wijten aan mijn gebrek aan politieke en diplomatieke ervaring. Het risico lopen de betrekkingen tussen Tsjechoslowakije en het machtige China te verslechteren, leek velen een daad van pure roekeloosheid. Sindsdien heeft Zijne Heiligheid ons land echter meerdere keren bezocht en heeft Peking ons nog niet de oorlog verklaard.
“We horen echter steeds dat we ons niet moeten bemoeien met zaken die ons niet aangaan, dat we het probleem helemaal niet begrijpen en dat Tsjechië en Tibet niets met elkaar gemeen hebben. Dit is dezelfde houding waarvoor de Tsjechische natie al meer dan eens duur heeft betaald voor het verlies van vrijheid. Zullen we het nooit leren? In tegenstelling tot sommige van mijn critici ben ik van mening dat als Tsjechië niet in staat zou zijn een deel van zijn goederen naar China te exporteren, dit alleen zou zijn omdat we zijn ingehaald door onze concurrenten, niet vanwege onze vriendschappelijke betrekkingen met de regering in ballingschap in Tibet of omdat we respect voor mensenrechten belangrijker vinden dan tijdelijke commerciële belangen.
“Waarom zou de grootste mogendheid in Azië bang zijn voor Zijne Heiligheid de Dalai Lama, die geen troepen aanvoert? Ik kan persoonlijk getuigen (hoewel het me altijd blijft fascineren) dat autocratische politici, gesteund door het hele staatsapparaat, inclusief het leger, altijd geïrriteerd zijn als iemand tegen hen opkomt, ook al is die persoon gewapend met niets meer dan een overtuiging in waarheid en geweldloosheid.
“Ik ben ervan overtuigd dat het verlangen naar vrijheid een van de fundamentele eigenschappen van de menselijke natuur is. Geen politicus ter wereld kan dit feit negeren. De strijd voor vrijheid met geweldloze middelen kan tijdelijk worden stopgezet, maar nooit worden vernietigd.”

Niet bang zijn voor een ontmoeting
De politici die Havel in Tsjechië en elders zijn opgevolgd, zijn niet zo principieel geweest. Dit heeft ook bijgedragen aan de huidige situatie waarin China een ongekende invloed heeft en, met behulp van de modernste technologie, westerse democratische landen en hun waarden ondermijnt en ondermijnt, evenals de media manipuleert en censuur toepast op thuis, terwijl u probeert het in het buitenland uit te oefenen.
De huidige geopolitieke situatie lijkt buitengewoon complex, en de wereldpolitiek vervalt opnieuw in de taboes van het pre-Havel-tijdperk, toen het ontmoeten van de Dalai Lama iets onaanvaardbaars was, iets waar topleiders terughoudend mee waren om redenen van zogenaamde realpolitik, opdat ze niet een soort denkbeeldige vergelding van China uitlokken.
We moeten ons afvragen waarom liberale democratieën zo gemakkelijk bezwijken voor deze druk en hun eigen waarden en principes opgeven in naam van zogenaamde economische belangen. Laten we ons afvragen wat er zou gebeuren als de hele vrije wereld op hetzelfde moment een duidelijk ‘nee’ zou zeggen tegen Chinese intimidatie en chantage. Wat zou er gebeuren als westerse leiders met één stem tegen China zouden zeggen dat ze achter Tibet en de Dalai Lama staan, dat ze achter het recht van de mensen op vrijheid van godsdienst en de ontwikkeling van hun eigen cultuur staan. Dat ze, net als Havel, de menselijke waardigheid en mensenrechten boven enge utilitaire belangen plaatsten en zich gedroegen op een manier die juist was. Het antwoord is banaal eenvoudig: er zou helemaal niets gebeuren. China zou niet stoppen met zakendoen met de wereld,
Als de wereld de opmerkelijke figuur van Václav Havel zal herdenken op de tiende verjaardag van zijn dood, en als staatslieden met gepaste emotie zijn verdiensten en de ideeën die hij promootte zullen prijzen, zou het een goed idee kunnen zijn om hun geweten en emuleren Havel met praktische acties.
Ze moeten een duidelijk signaal afgeven aan China dat ze niet zullen worden geïntimideerd of gechanteerd, dat ze zullen ontmoeten met wie ze willen, of het nu Tibetaanse emigranten of Oeigoeren zijn, dat ze dissidenten en gewetensgevangenen in China zullen steunen, zoals Havel stond publiekelijk en met volledige inzet op voor de ondertekenaars van het “Charter 08” uit 2008, geïnspireerd door het Tsjechoslowaakse “Charter 77”. De bekendste van hen, Liu Xiaobo, die door het communistische regime eerst zijn vrijheid en daarna zijn leven verloor, mocht de Nobelprijs voor de vrede, die hem kort voor zijn dood werd toegekend, niet persoonlijk in ontvangst nemen. Het was precies voor hem dat Havel een petitie opstelde waarin hij opriep tot zijn vrijlating uit de gevangenis, die hij in 2008 persoonlijk in de brievenbus van de Chinese ambassade in Praag deed, in aanwezigheid van de media.
We kunnen allemaal het advies van Zijne Heiligheid de Dalai Lama opvolgen en de erfenis van Václav Havel vervullen: door eerlijk te zijn, door milieu- en klimaatbeschermingskwesties als absoluut fundamenteel te beschouwen, door de Europese Unie te steunen en te beschermen, en door Tibet en haar mensen. Want, zoals Václav Havel schreef: als de menselijke vrijheid aan wie dan ook in de wereld wordt ontzegd, wordt het daarom indirect aan alle mensen ontzegd. Lang leve Havel, lang leve de Dalai Lama!
Katerina Bursik Jaques was hoofd van de afdeling mensenrechten in de regering van de Tsjechische Republiek. Ze was ook directeur van het kabinet van de vice-premier en de regeringscommissaris voor de mensenrechten. Ze is voormalig lid van het parlement van de Tsjechische Republiek, voorzitter van de parlementaire commissie voor Europese zaken en lid van de commissie buitenlandse zaken. Ze stichtte en was voorzitter van de Tibet Support Group in het Tsjechische parlement en organiseerde het officiële bezoek van Zijne Heiligheid de Dalai Lama aan het parlement van de Tsjechische Republiek. Katerina is mede-oprichter van de NGO “Czechs Support Tibet”. Ze is lid van ICT Duitsland, secretaris van de Tibet Support Group in het Tsjechische parlement en lid van de stuurgroep van het International Tibet Network.

Gebedsvlaggen koord Tibetaans met 10 vlaggen - 9x9 - Katoen (10 stuks) - M  | bol.com