Meer burn-out door corona: welke symptomen mag je niet negeren en wanneer grijp je in? “Eens je het onder ogen durft te zien, zit je vaak al te ver”

Holzfigur, Stenen, Leven Strijd, Weerstanden

Schrijnend nieuws in Nederland: daar loopt 56 procent van de werknemers risico op een burn-out, vorig jaar was dat nog 17 procent. De oorzaak spreekt voor zich, zeggen experts: corona. Waarom je het als werknemer nu extra zwaar kan hebben, welke symptomen je niet mag negeren en hoe je kan ingrijpen als het te ver gaat: burn-outcoach Katrien Van Ostaede licht toe. 
Het zijn de resultaten van een onderzoek van het Nederlandse Nationaal Centrum Preventie Stress en Burn-Out (NCPSB): meer dan de helft van de 427 ondervraagde werknemers zou binnen nul en zes maanden met een burn-out te maken kunnen krijgen. Dat is meer dan dubbel zoveel dan in 2019. “We zien door de coronacrisis de risicogroep ontzettend stijgen”, zegt Theo Immers, voorzitter van de NCPSB, aan AD.nl. “Zo’n 80 procent van de overspannen mensen ziet een burn-out trouwens niet aankomen.” Doen we niets, dan vreest Immers dat die werknemers het komende half jaar zullen uitvallen. Maar: “Als je mensen preventief helpt, kan het snel terug veren.”
Ook hier in België lijden werknemers onder de coronacrisis, merkt stress- en burn-outcoach Katrien Van Ostaede. Ze helpt al drie jaar cliënten en bedrijven de ziekte te bestrijden en zet zich schrap voor een grote golf van nieuwe hulpkreten. “Corona neemt onze controle, onze drijfveren en onze ontspanning weg. Dan hoeft het niet te verbazen dat mensen op den duur tegen zichzelf aan lopen.” 

Waarom corona

Waarom corona ons kwetsbaarder maakt voor een burn-out, kent meerdere verklaringen. Sommige spelen zich af op de (virtuele) werkvloer, andere in je privéleven. “Buiten het werk kan je nu minder je batterijen opladen”, zegt Van Ostaede. “Je kan niet meer naar een concert of theaterstuk, je kan je vrienden of familie minder zien. En als je dan toch iets leuks doet, wordt dat aan allerlei regels onderworpen, van mondmasker tot social distancing.” Zorgeloos je gedachten verzetten zit er dan niet echt in.
Op het werk is een verlies van controle een van de grootste factoren. “Corona bepaalt ons leven nu”, zegt Van Ostaede. “En dat voelt voor veel mensen erg lastig, zeker wanneer dat ook in hun carrière doorsijpelt. ‘Ik heb het zelf niet meer in handen’, zeggen veel cliënten me. Als ze kinderen hebben, komt het feit dat ze ook de leerkracht moeten uithangen, er nog bovenop. Die combinatie vraagt zo’n gigantische spreidstand van je brein en dat is enorm stresserend en uitputtend. Plus, thuiswerken met kinderen is moordend voor je focus. Eén afleiding en het duurt vijfentwintig minuten voor je weer met dezelfde concentratie kan verder werken.”

Misschien haal je energie uit brainstorms met collega’s of de autorit naar een klant. Nu zit je de hele dag thuis achter een scherm en mis je al die prikkels

Burn-outcoach Katrien Van Ostaede

Nog een manier waarop corona ons werkleven pittiger maakt? Onze drijfveren vallen weg. Misschien ben je iemand die energie haalt uit sparren met een collega, een brainstorm of een nieuwe omgeving. Misschien laad je op tijdens de autorit naar een klant of de babbels aan de lunchtafel. “Nu zit je de hele dag in hetzelfde huis achter hetzelfde scherm”, zegt Van Ostaede. Ze benadrukt ook het gemis aan erkenning. “Veel mensen halen energie uit een complimentje van de baas of de klant. Maar dat is niet iets dat je snel op mail zet.” Resultaat: minder motivatie, minder energie. 
Het helpt ook niet dat er herstructureringen en faillissementen zitten aan te komen, vult Van Ostaede aan. “Sommige werknemers zien hun bedrijf worstelen en zitten met de angst om ontslagen te worden. Of ze vrezen dat hun team kleiner wordt en de workload daardoor zal toenemen. Die voelbare dreiging kan je net zo goed leegzuigen.”
En dat je thuis zit, is op nog een andere manier nefast. “Het is voor je collega’s of manager moeilijker om te merken dat je ergens mee worstelt”, zegt Van Ostaede. Op kantoor is dat op den duur wel zichtbaar, in een videocall of chatbox niet. Terwijl collega’s belangrijke bewakers zijn van je gezondheid en de eersten zijn om vast te stellen dat je erdoorheen zit. Door gebrek aan dat vangnet, kan je (te) lang met klachten blijven rondlopen.

Niet te zien bij jezelf?

Een deel van het probleem is dat je een burn-out vaak bij jezelf niet ziet aankomen, haalt de NCPSB aan. En dat bevestigt ook Van Ostaede. “Mensen die tegen een burn-out aanlopen, zijn van nature flexibel, kijken niet op hun klok, klagen niet en geven niet graag toe dat ze het moeilijk hebben. Wanneer ze de burn-out dan eindelijk onder ogen durven zien, zitten ze vaak al veel te ver.”

Als je in hoge mate aan stress lijdt, maakt je lichaam adrenaline aan. Dat hormoon kan lange tijd je symptomen maskeren

Burn-outcoach Katrien Van Ostaede

En daarbovenop dwarsboomt je lijf je ook. Als je een lange tijd in hoge mate aan stress lijdt, maakt je lichaam meer adrenaline aan. Met dat hormoon maskeert het pijn en ander ongemak, en dus ook je burn-outsymptomen. “Hoe vaak gebeurt het niet dat een werknemer zich te pletter werkt en alles goed gaat, tot hij vakantie neemt, de adrenaline wegvalt en hij opeens ziek in bed ligt. Met stress en burn-out gaat het net zo.”

Signalen?

Des te belangrijker dus dat je weet waar je voor moet uitkijken, wil je een burn-out op tijd opsporen. Je lichaam geeft je immers wel degelijk signalen. “Daarbij moeten we een onderscheid maken tussen de eerste fase, de eerste drie maanden richting burn-out. Dan spreken we van overspanning. Als je jezelf blijft pushen, kom je in de tweede fase terecht, vanaf maand drie tot zes: dan spreken we echt van een burn-out”, zegt Van Ostaede. Ze lijst een resem mogelijke symptomen op. 

Fase 1, overspanning

– “Je voelt meer vermoeidheid en lijkt constant onder hoogspanning te staan. Je slaagt er moeilijk in om nog tot rust te komen, voelt je opgejaagd en wordt rustelozer en chaotischer. Je gaat bijvoorbeeld vaker je sleutels of gsm verliezen en irriteert jezelf zo. ‘Dat is niks voor mij’, denk je dan.”

– “Je bent emotioneler. Sneller beginnen huilen of geïrriteerd zijn, zijn typische symptomen.”

– “Je voelt je geleidelijk aan minder zeker van jezelf. Je gaat meer piekeren en denkt in doemgedachten of veronderstellingen in plaats van constructief of oplossingsgericht. Je kan niet meer feitelijk of objectief naar de toekomst kijken, want je emotionele brein neemt het over van je rationele.”

Fase 2, de echte burn-out

– “Je voelt je niet meer vermoeid, maar regelrecht uitgeput. In de ergste vorm van burn-out raak je letterlijk je bed niet meer uit ’s ochtends. Dan kan je amper nog op je benen staan.”

– “Je bent niet gewoon chaotisch, je slaagt er ook niet meer in om je te focus bewaren of je te concentreren. In de ergste vorm van burn-out kan je black-outs krijgen. Dan sta je bijvoorbeeld in de supermarkt en weet je opeens niet meer waar je bent, hoe je buiten raakt of hoe je de weg naar huis terugvindt.”

– “Door het gebrek aan focus maak je meer fouten en brokkelt je zelfvertrouwen nog harder af. Daardoor wordt je apathischer: je gaat meer afstand nemen van de zaken, je emotioneel afschermen, cynischer worden.”
Het is een waslijst aan gedragsmatige symptomen, die behoorlijk universeel zijn. Daarnaast waarschuwt je lichaam je ook met fysieke signalen, maar die zijn bij iedereen anders, zegt Van Ostaede. “Sommige mensen hebben last van hoofdpijn, anderen van maag- en darmklachten. Nog anderen voelen een druk op de borstkas en hebben meer last van hun allergieën. Het stresshormoon heeft in elk lichaam andere bijwerkingen.”  

Ingrijpen en hoe

Klinken de symptomen herkenbaar? Laat het dan vooral niet te ver komen en breng structurele veranderingen aan. In je werk én in je privéleven. “Ik bekijk met mijn cliënten hoe ze met hun vrije tijd omgaan, hoe ze rustmomenten invullen en hoe hun voedings- en slaappatroon eruitziet. Dat kunnen evengoed belangrijke pijnpunten zijn”, zegt Van Ostaede. 

Om te kunnen ingrijpen, moet je iemand zijn die van nature goed grenzen kan stellen. Maar dat is juist waar het schoentje knelt bij iemand met een burn-out

Burn-outcoach Katrien Van Ostaede

Je kan in eerste instantie proberen om zelf verbeteringen aan te brengen. Doe dan vooral goede research of laat je informeren door een hulpverlener. Heel vaak is het echter enorm moeilijk om een burn-out op je eentje te bestrijden, waarschuwt Van Ostaede. “Je moet daarvoor iemand zijn die goed grenzen kan stellen. Maar dat is juist waar het schoentje knelt bij iemand met een burn-out. Vaak kan je van nature geen afstand nemen of voel je je schuldig wanneer je dat doet. Wie zichzelf van een burn-out kan redden, laat het al nooit zo ver komen dat dat nodig is.”
Beter is dus om op tijd naar de dokter te gaan. Van Ostaede begrijpt dat dat radicaal kan aanvoelen, maar ze benadrukt dat een arts je niet noodzakelijk meteen een maand thuis schrijft. “Onderschat niet hoe goed je in gesprek kan gaan met je arts. Je kan gerust signaleren dat je aan het werk wil blijven en samen naar andere oplossingen zoeken. Hij kan je monitoren gedurende een periode of je doorverwijzen naar een coach die kan begeleiden. Die coach kan je helpen om grenzen te stellen of in gesprek te gaan met je baas. Als je zo op tijd ingrijpt, kan een burn-out vermeden worden.” Van Ostaede benadrukt om een bezoek aan de arts niet over te slaan. “Alleen hij kan de diagnose van een burn-out stellen. Een coach of een werkgever niet.”

Een goede baas heeft in principe al opgemerkt dat je het moeilijk hebt. Maar zelfs dan is het vaak niet evident om er met hem in gesprek over te gaan

Burn-outcoach Katrien Van Ostaede

Op het werk kan je met je HR-persoon in gesprek gaan, of de vertrouwenspersoon of preventieadviseur. Er met je baas over praten is vaak niet evident, begrijpt Van Ostaede. “Een goede baas heeft in principe al opgemerkt dat je het moeilijk hebt. Maar daar moeten we realistisch in zijn. Wil je toch in gesprek gaan, dan kan je het eerst over een puur werkgerelateerde boeg gooien. Bespreek je takenpakket en haal aan dat je het niet meer onder controle houdt. Als je open bent, kan je je baas een inkijk geven in hoe je je voelt. Maar dat is zeker niet altijd evident.”
Van Ostaede wil managers daarom aansporen om regelmatig poolshoogte te nemen bij hun team, ook in deze virtuele tijden. “Het mag niet alleen over targets of KPI’s (kritieke prestatie-indicatoren, red.) gaan. Vraag je werknemers hoe het met ze gaat en of ze ergens tegenaan lopen. Vertel hen waar jij zelf mee worstelt, zo spoor je ze aan om ook open te zijn.” Een preventieve workshop of training kan wonderen doen. Als iedereen van het team de gevaren en symptomen kent, kan het hele team bij elkaar ingrijpen wanneer het te erg dreigt te worden.

https://www.hln.be/nina/fit-gezond/meer-burn-out-door-corona-welke-symptomen-mag-je-niet-negeren-en-wanneer-grijp-je-in-eens-je-het-onder-ogen-durft-te-zien-zit-je-vaak-al-te-ver~a339662f/

Veel mensen kunnen het niet meer plaatsen. Ook moeten bepaalde afrekenen met verlies of elkaar lange tijd niet meer zien. Dat is hard dat doet pijn. Dan komt er nog bij dat sommigen vrezen voor hun job of dat het sociaal leven dat ze kende ooit hetzelfde gaat worden. Als je ziet of hoort dat iemand het heel moeilijk heeft praat ermee. Laat zien dat je de persoon wilt aanhoren. Verwijs de persoon ook door naar een arts.
Niet iedereen kan het plaatsen en komt zo in een donker gat. Niet alleen volwassenen kampen er nu mee ook jongeren. En vaak zien ze geen uitweg meer dan zichzelf pijn te doen.
Vaak heeft het ook een achterliggende achtergrond waar men rekening mee moet houden.

Burnout, Wedstrijd, Platgebrand, Ziekte, Brand

AUM NAMASTE BOEDDHA BRUNO
Om Shanthi,
spiritueel en het aardse moet men kunnen verbinden

AUM MANI PADME HUM